Aanleiding tot deze column is een artikel van Micha Verheijden met betrekking tot het interview dat hij had met Peter Hinssen “’Het onderwijs vandaag is Guantanamo Bay mental torture voor een tiener.”; http://www.bloovi.be/nieuws/detail/het-onderwijs-van-vandaag-is-guantanamo-bay-mental-torture-voor-een-tiener . Over de titel kan ik niet veel kwijt, want ik werd nooit gemarteld in Guantanamo Bay; over het onderwijs in Vlaanderen iets meer, want daarin ben ik – met pakweg miljoenen Vlamingen – een (ervarings)deskundige.

Ik heb eerlijk gezegd het artikel van Micha met een monkelende glimlach om de mond gelezen en dit niet alleen omdat ik, zoals Peter, een oud leerling ben van het ‘boerencollege’ Sint-Vincentiuscollege in Eeklo (waarvan de oude gebouwen vorig jaar tegen de vlakte gingen). Peter, die zichzelf een ‘technologist naturally high on change’ noemt, is volgens dit interview nog niet gerecupereerd van een transitie van een middelbare school in Irvine, Californië naar mijn ‘alma mater’. Pardon!?! Peter, de ‘thought leader betreffende game changing transformation’, die – na pakweg dertig jaar – nog niet gerecupereerd is van een simpele transitie! Ik vraag me af of Micha Verheijden zelf het hoog humor gehalte van deze passage in z’n artikel inziet. Laten we wel wezen, die transitie was, volgens mijn waarderend begrijpen in plaats van een ‘game changing’ transformatie eerder een regressie; van het technologische Irvine naar het rurale Eeklo. Op de keper beschouwd werden de regels van het spel wel degelijk veranderd, maar toch niet in die mate dat Peter er nog niet van gerecupereerd is …, mag ik hopen.

Ik kan wel aannemen dat het voor de vijftienjarige Peter een moeilijke kanteling was toen z’n vader Henk plots door z’n werkgever van Californië terug in Vlaanderen werd gekatapulteerd. Peter werd heus niet naar Eeklo getorpedeerd, hoogstens gedropt (wat kunnen ghostwriters toch overdrijven, Micha toch!). Ik zie dus die ‘change’ eerder als een kanteling, dus verre van een wezenlijke transformatie. Hoewel ik me beschikbaar hou voor verdere precisering waardoor ik m’n mindset zou wijzigen. Ik beschik gelukkig nog wel over een ‘growth ‘mindset. Ik weet uiteraard niet met zekerheid hoe Peter het geformuleerd heeft, want het college verhaal zit niet in de beknopte videoregistratie van het interview; verkneukelend vond ik dit gedeelte zeker. Wel vind ik volgende zin veel betekenend:

Als je dan kijkt hoe dat mij heeft gevormd, dan zijn twee zaken belangrijk geweest: zowel het technologische in Californië als de ruimere bagage hier in België.”

Wel gebruikt Peter – zoals de Nederlander Jan Rotmans – het begrip transitie terwijl ik zelf – met de Vlaming Jan Bommerez, die overigens halftijds in Californië woont – het meer heb voor het begrip transformatie. Peter Hinssen stelt:

“Het maakt mij eigenlijk niet uit wat mensen gestudeerd hebben. Het maakt mij niet uit wat voor intrinsieke kennis ze hebben, als ze maar mentale veerbaarheid en wendbaarheid hebben. Creativiteit, passie en nieuwsgierigheid zijn daar een onderdeel van. Het aanwakkeren van passie en creativiteit in jongeren is volgens mij essentieel. Dat blijft een enorme uitdaging naar de toekomst toe.”

Dit is koren op m’n molen; ik breek al twintig jaar een lans voor passie, creativiteit, wendbaarheid en weerbaarheid. Getuige daarvan onder meer de serie artikelen die ik onlangs schreef over m’n Vier Professionele levens (zie m’n profiel op LinkedIn, met links naar m’n eigen webstek).

Ik ben het dus grotendeels eens met Peter’s analyse. Het is ook zo dat wanneer een gerenommeerd iemand stelt, wat je zelf al jaren verkondigd, je dit gelukkig maakt. Zo zitten we in elkaar, toch ?!? Eerlijk is eerlijk: ik heb me in de periode 2012 – 2013 dubbel geplooid om m’n oplossing voor het probleem voor te stellen aan leerkrachten van het Onderwijs – en voor de volledigheid tezelfdertijd ook aan het werkveld ‘de Politie’. Hoewel het Onderwijs en de Politie helemaal niet mijn doelgroepen waren. Zoals Peter vocht ik in bedrijven tegen de silo mindsets. Ik begeleidde bedrijven om meer ‘fluide’ te worden, zoals Peter zo mooi stelt. Medio 2013, toen ik het verdict ‘darmkanker’ te horen kreeg, droeg ik deze inspanning over aan ‘de leraar van het jaar 2012’ Bram Bruggeman. Bram is helemaal mee met het verhaal van Creative Interchange en de Vicious Circle. Zijn interpretatie van die laatste is overigens sterker dan wat ik ooit ten berde bracht. Ik schreef wel nog op één september 2014 –net terug ‘kankervrij’ verklaard – nog een open brief aan de juist benoemde Vlaamse Minister van Onderwijs: Hilde Crevits. Niet dat ik ooit een reactie van haar of van haar kabinet gekregen heb. Die had ik overigens niet verwacht. Ik voelde mij wel moreel, als grootvader van de drie E’s, daartoe verplicht.

Het doet mij uiteraard plezier dat Peter Hinssen, met wie ik één generatie verschil (vader Henk was een gouw- en studiegenoot aan wat toen nog de RU Gent heette), er zich degelijk van bewust is dat de broodnodige transformatie van binnen en van onder uit zal dienen te gebeuren. En dat frustratie een grote kracht is om transformatie in gang te zetten, daar moet hij mij niet van overtuigen. De laatste vijf jaar werd ik gevraagd om top managers te ondersteunen bij hun cultuur verandering Cultuur transformatie heeft nu steeds te maken met het ontmantelen van de silo’s, waar Peter het ook over heeft. Bij de start van m’n ondersteuning voerde ik, ‘noblesse oblige’, een Cruciale dialogen audit uit. Dit zijn dialogen met werknemers op alle niveaus van de bewuste organisatie. Ik startte steeds met de ‘cruciale’ begin vraag. Dezelfde vraag die Parzival niet stelde in het begin van zijn queeste en waardoor hij jaren ronddoolde: “What ails you?”. En wat dan naar buiten komt, is uiteraard een eruptie van frustratie. En die hoef je niet in te dijken, die dien je te ondersteunen met ‘Humble Inquiry’ (cf. Een prachtig boekje van Ed Schein, dat Peter – ik verwed er veel op – zeker gelezen heeft).

Waar ik het wel niet helemaal mee eens ben, is het statement van Ken Robinson’s TEDtalk “Scholen doden creativiteit.” Ik heb zo een bruin vermoeden dat die passage in dit artikel een toevoeging is van Misha Verheijden. De creativiteit bij jonge kinderen wordt niet gedood door ‘scholen’ maar door wat ik de ‘Vicieuze Cirkel’ noem. Wel is het zo dat de Vicieuze Cirkel zijn desastreus werk ook in scholen verricht, edoch niet alleen in scholen. Die Vicieuze Cirkel is reeds, voordat kinderen schoolplichtig zijn, gestart door hun ouders en familieleden. Het doden van creativiteit mag dus niet alleen aan scholen toegewezen worden. Het wordt hoog tijd dat we met z’n allen eens in de spiegel kijken en niet meer met de wijsvinger naar ‘het onderwijs, ‘de politiek’ en dies meer wijzen. Ondertussen weet iedereen hopelijk wel dat, wanneer je met je rechterwijsvinger – ik veronderstel nu voor het gemak dat je rechtshandig bent – naar de ‘ander’ wijst, er terzelfdertijd drie vingers naar jezelf gericht zijn!

Ik ben wel akkoord dat ons huidig schoolsysteem het werk van de Vicieuze Cirkel, hoewel in geen enkel curriculum beschreven, zeer effectief en efficiënt aanzwengelt. Dit is een realiteit. We mogen met z’n allen wel eens aan de slag mogen gaan met de vraag: “Wat ga ik hier in werkelijk aan doen?’ Volgens mij is nu ‘ creatief doenken’ de boodschap: verbinden, denken, voelen en …doen!.

Ik vrees dat Peter Hinssen gelijk heeft met z’n visie dat het zinloos is te wachten op een top-down verandering, want dan dient de politieke top z’n mindset grondig te transformeren. Dit is wachten op Godot, stelt Peter en zoals we weten komt die nooit. Waarom ik bang ben dat Peter gelijk krijgt met z’n toekomst visie: dat ouders het heft in handen zullen nemen en voor hun kinderen ook hun opleiding zullen organiseren? Het is wel zo dat mensen die dit mentaal en financieel voor mekaar kunnen brengen, dit ook zullen doen. Ik ben daar als grootouder eigenlijk al schoorvoetend mee begonnen. Daardoor zal de kloof tussen de kennis van de twintig percent die van de bottom-up beweging zullen kunnen genieten en de kennis van de tachtig percent die daarvan verstoken zullen blijven – ik gebruik voor het gemak de Pareto regel – nog groter worden. En dat kan toch nooit de bedoeling van ons Onderwijs zijn, toch ?!?

Ik voorspel dat Peter Hinssen’s zeker goed bedoelde ‘Youth Inspiration Tour 2017’ uiteindelijk een druppel op de spreekwoordelijke hete plaat zal blijken te zijn. Anderzijds is het zeer belangrijk om de broodnodige wendbaarheid en weerbaarheid in elke opleiding in te bouwen. Bij wijze van spreken – en verdomd ik meen het – vanaf de Kindergarten! Waarom? Omdat ik hoe langer hoe meer observeer dat kinderen hoe langer hoe vroeger door de ‘Vicieuze Cirkel’ geïnfecteerd worden. Misschien zie ik door cataract niet meer scherp, dus als je een andere zienswijze hebt: ‘Be my guest!”

Die wendbaarheid en weerbaarheid inbouwen in opleidingen doe je m.i. door leerlingen weer te verbinden met hun Intrinsieke Waarde door hun Vicieuze Cirkel te ontzenuwen. Dit doe je door het Creatief wisselwerkingsproces (Creative Interchange) weer aan te zwengelen, dus vrij te maken. Mijn ganse vierde Professionele leven heb ik daaraan besteed. En dit met wisselend succes. De boodschap is namelijk dat eenieder het eigen denkkader dient te transformeren en daardoor het eigen gedrag. Daar maak je je als consultant niet ontzettend populair mee. Ook trachtte ik andere consultants en professoren aan Management Scholen te overtuigen en dat was helemaal huilen met de pet op. Nu ja, ik kom aandraven met een natuurlijk proces waar iedereen mee geboren is en daar kan je als professor of consultant moeilijk eer mee halen. Hoon of ‘totale negatie’ was mijn deel. Zelfs zij die de kar van het TFLI (The Future Leadership Initiative) trekken, dr. Jesse Segers en drs. Koen Marichal en anderen, die Flanders Synergy belichamen, als Mieke Van Gramberen en Tom Van Acker, waren alles behalve een luisterend oor. Nu ja, ik heb het volle pond gegeven en ik heb de wereld niet veranderd. “Het is wat het is” zei Spinoza en ik kan niet anders dan hem gelijk te geven. En Brené Brown zei me onlangs: “Als je alles gegeven hebt wat je kon, Johan, dan dien je fier en gelukkig te zijn als je de fakkel door geeft” en wie ben ik om Brené tegen te spreken?

Nu ben ik, zoals dat heet, gepensioneerd. Nu doe ik nog wat ik doe … uitsluitend voor m’n drie kleinkinderen Eloïse, Edward en Elvire en zal dat blijven doen totdat het lichamelijk of geestelijk niet meer mogelijk is. Dit is mijn belofte naar hen toe voor volgend jaar en hopelijk nog een paar jaar. Hoeveel jaar dat zal zijn, heb ik uiteraard niet in de hand en daar heb ik vrede mee.

Je zult je misschien afvragen waarom ik dan nog deze column schrijf? Het antwoord op die vraag zat verscholen in het interview. Peter Hinssen stelt dat jongeren uiterst behendig navigeren op het web, dus ben ik er zeker van dat mijn kleinkinderen ooit de bedenkingen van hun grootvader zullen lezen. Het internet zal langer bestaan dan deze oude knar en daar maak ik nu handig gebruik van. Ondertussen steek ik hiermee Peter Hinssen een hart onder de riem, want hij creëert mede de toekomst van m’n kleinkinderen en daar ben ik hem uiterst dankbaar voor!

Vandaar dat deze diepe buiging op z’n plaats is!

Creatively,

Johan