Categoriearchief: GB Shaw

BLIJF WAKKER ! – DEEL I

HOE WENDBAAR EN WEERBAAR BLIJVEN?

For what are we
Without hope in our hearts
That someday we’ll drink
From God’s blessed waters
And eat the fruit from the vine?
– Bruce Springsteen

Across the Border – The Ghost of Tom Joad (1995) [i]

Dit is de cruciale vraag! In dit eerste deel zal ik die, zo goed en zo kwaad ik kan, beantwoorden. Edoch, deze vraag zal slechts volledig beantwoord zijn nadat alle hoofdstukken (columns) zijn geschreven. Ik ben er mij bovendien van bewust dat dit deel niet eenvoudig is en dat jullie deze tekst heel waarschijnlijk niet direct ten volle zullen begrijpen. Dat is niet erg, Eloïse, Edward en Elvire! Het gaat hier om materie waar ik zelf een twintigtal jaar voor nodig had om ze enigszins te begrijpen. En wat meer is, mijn begrijpen ervan verbetert nog stelselmatig. Het gaat, ook voor mij, om een voortschrijdend inzicht in de opdracht die we eigenlijk allemaal hebben: wendbaar en weerbaar blijven/worden. En ik dien ergens te beginnen, toch?!?

Laat ik, gevolg gevend aan het eerste van het tweeledig engagement van Henry Nelson Wieman, beginnen met het beste van m’n weten:

Om wendbaar en weerbaar te blijven dienen jullie, Eloïse, Edward en Elvire, een tweeledige beslissing te nemen, dit teneinde blijvend:

  1. jullie ver van de Vicieuze Cirkel te houden en

  2. het Creatief wisselwerkingsproces van binnen uit te beleven.

Ik ben mij er van bewust dat ik in raadsels spreek. Om die raadsels op te lossen, verwijs ik naar gedeelten van m’n vorige boeken. Zo is de Vicieuze Cirkel een concept dat ik leerde van Charlie Palmgren. Charlie beschreef dit concept uitvoerig in ‘The Chicken Conspiracy’[ii]. Zelf beschreef ik de Vicieuze Cirkel in m’n reeds geciteerde boeken en heb er letterlijk uren lezingen over gegeven. Ik raad jullie aan om eens hoofdstuk 3 van ‘Cruciale dialogen’[iii] te lezen. Wat het Creatief wisselwerkingsproces betreft: dit is het levensproces – ook leer- en transformatieproces genoemd – waarmee jullie alle drie geboren zijn. Het is het natuurlijk proces dat in elk gezond kind bij de geboorte wordt ‘ingebed’. Jullie hebben ondertussen wel al begrepen dat cruciale dialogen een praktische toepassing zijn van Creatieve wisselwerking. Het lijkt mij dan ook nuttig dat jullie Deel III van ‘Creatieve wisselwerking’ [iv] ooit eens zouden lezen.

Neem daar gerust jullie tijd voor. Wat er ook van zij, deze gedeelten dienen, ook door mij, af en toe eens nagelezen te worden. Ik noem die boeken daarom naslagwerken. Ik heb er zelf naar gegrepen telkens het leven me ‘tegenvoets’ nam of er iets gebeurde dat ik niet direct kon plaatsen. Zoals jullie weten ligt er voor elk van jullie een exemplaar van elk boek klaar.

Hoe je het draait of keert, het is en blijft geen makkelijke materie. Ook niet voor mezelf. Het meeste verwonderlijke is dat we als baby en peuter met die materie helemaal geen moeite hadden. Dat ik er jullie, via deze column, nu mee lastig val, is omdat ik het zo belangrijk vind jullie deze kennis, die niet in scholen onderwezen wordt, nu mee te geven. Ik kan echt niet wachten tot het moment dat jullie deze materie makkelijker zullen kunnen vatten. Want dan zal ik er denkelijk zelf niet meer zijn. Ik doe het, eerlijk gezegd, ook voor mezelf: het geeft mij een goed gevoel!

Indien gewenst, kan ik jullie drie ook een lezing geven over deze twee belangrijke onderwerpen; dit op jullie simpele vraag (smiley).

Hoe blijvend uit de greep van de Vicieuze Cirkel blijven?

Blijvend uit de greep van de Vicieuze Cirkel blijven, komt eigenlijk neer op het verbonden blijven met uw Intrinsieke Waarde. Dit begrip heb jij Eloïse dit najaar (2018) in de Godsdienstles op het SUI[v] geleerd!

Eerst en vooral dient men daartoe het gevaar – met name de gevangene te worden van z’n persoonlijke Vicieuze Cirkel– te onderkennen. Men dient als het ware de eigen ‘kooi’ te herkennen en te erkennen dat men er in dreigt te verzeilen.

Een van de grootste talenten van de mens is dat zij of hij helder bewust kan zijn van zichzelf en ook bewust kan zijn van het inkleuren (‘consciousness’) van dat helder bewustzijn (‘awareness’). Zoals jullie zien, gebruik ik regelmatig de Engelstalige begrippen ‘awareness’ en ‘consciousness’. Dit omdat het mij belangrijk lijkt dat jullie het verschil tussen die twee termen leren kennen; termen die in het Nederlands steevast als ‘bewustzijn’ vertaald worden. Ik kom er zeker in volgende columns (hoofdstukken) nog op terug.

Het gaat om het waarderend begrijpen van z’n eigen unieke individualiteit en denkkader (‘mindset’). Dit wordt ook soms de eigen identiteit genoemd. Het waarderend begrijpen van de eigen identiteit komt neer op zich helder bewust (‘aware’) zijn van het feit dat men gedreven is z’n zelfachting te beschermen tegen negatieve evaluaties, door anderen, van haar of zijn gecreëerde zelf. Deze zelfbescherming is een de hoofdoorzaken van de vertekening van het waarderend begrijpen van de realiteit. Deze vertekening leidt onvermijdelijk naar een vals inzicht van de werkelijkheid. De werkelijkheid betreffende zichzelf, anderen, omstandigheden en ervaringen is dus vertekend. Men dient bovendien te begrijpen dat, wegens deze vertekening, het eigen waardesysteem niet op dezelfde golflengte zit met de werkelijkheid. Dit heeft effecten op de waarachtigheid van iemands intuïtie.

Wanneer men (h)erkend dat men de gevangene dreigt te worden van de Vicieuze Cirkel, wordt men er zich bewust van dat de eigen perceptie ontwricht is. Men ziet met andere woorden in dat men de werkelijkheid niet ziet zoals die is. Men ziet daarbij ook in dat men de werkelijkheid ziet zoals men zelf is. Dit dubbel inzicht kan de start worden van het proces om uit de Vicieuze Cirkel te blijven. Met andere woorden, door het risico te herkennen is het al onderweg beheerst te worden. Dit betekent dat men bekwaam is om eigen oordelen, reacties en gedrag (i.e. eigen acties) kritisch te beoordelen, waardoor betrouwbaardere observaties doorheen het ‘ego systeem’ (i.e. de eigen mindset) kunnen breken. Kortom, iemand kan min of meer bevrijd worden van het risico van een gesloten denkkader (‘closed mindset’) en dit denkkader blijvend open houden, zodat men betrouwbaardere inzichten bekomt.

Een tweede onderdeel van het proces om uit de Vicieuze Cirkel te blijven, is dat men zich bewust blijft van het gevaar beïnvloed te zijn door de cultuur van de sociale groep waartoe men behoort. Het perspectief van de gemeenschap waarin men is opgegroeid, beïnvloedt het persoonlijk oordelen. Anders gesteld, iemands persoonlijk denkkader (mindset) wordt sterk beïnvloed door het collectieve denkkader van de gemeenschap en dus de cultuur waartoe men behoort.

Men kan zich daar tot op zekere hoogte uit bevrijden door te herkennen en erkennen dat men zich bevindt in deze situatie van culturele beïnvloeding. Dit kan dan de start zijn voor het stellen van kritische vragen omtrent de geldigheid van oordelen die men, of de eigen gemeenschap, maakt betreffende de ‘ander’. Wanneer men diep overtuigd is van dit feitelijk gegeven, betreffende zichzelf en z’n cultuur, kan men blijvend zoeken naar feiten en bewijzen aangaande de werkelijkheid. En dit met een opener geest, dan het geval zou zijn indien men deze waarheid niet zou erkennen.  Met andere woorden, het ogenblik dat men zich volledig bewust is dat iemands inzichten en daardoor conclusies wazig kunnen zijn door diens denkkader – denkkader dat sterk beïnvloed wordt door het collectief denkkader (d.w.z. de cultuur waartoe men behoort) – kan men het aldus gekleurd bewustzijn openbreken en in vraag stellen. Ik noem dit een dialoog tussen het gekleurd en helder bewustzijn. Op die manier, is het helder bewustzijn terug aan zet en wordt het ondergaan van een creatieve transformatie, naar correctere inzichten en oordelen betreffende iemands eigen cultuur en de collectieve cultuur waartoe zij of hij behoort, mogelijk!

Het derde onderdeel van deze ontwijkingsaanpak vloeit voort uit het feit dat eenieders actuele ‘zelf’, eigenlijk onaf en in transitie is. Ik noem die actuele zelf steevast de gecreëerde zelf. Menselijke wezens zijn nu eenmaal onvoltooid. Zij zijn op weg om te transformeren tot een ‘hogere’ zelf, ten minste indien ze zich niet vastklampen aan hun actuele zelf. Met andere woorden, als jullie Eloïse, Edward en Elvire, uw Creatieve Zelf (waarmee jullie geboren zijn en nog voor een behoorlijk stuk zijn) z’n werk laat doen, zal jullie gecreëerde zelf een voortdurende transformatie ten goede ondergaan. Op die manier wordt jullie gecreëerde zelf een continu evoluerende zelf in de richting van de Originele Zelf.

Gezien elke mens in transitie is, dus nog niet het wezen dat zij of hij zou kunnen worden, dient zij of hij – indien zij of hij überhaupt wil blijven ten goede evolueren – te streven naar het bekomen van een denkkader dat continue transformatie omarmt. Dat geldt uiteraard ook voor jullie. Deze continue creatieve transformatie mag geenszins stoppen. Indien dit gebeurt, blijft de gecreëerde zelf op een bepaald ‘onvoltooid’ niveau steken en sterft de aangeboren creativiteit. Waardoor het individu achterblijft met een op dat niveau vastgeroest, niet-veranderend denkkader. Anders gesteld, het individu wordt de gevangene van z’n eigen mindset. Men wordt de gevangene van z’n eigen Vicieuze Cirkel.

Het is dus erg belangrijk dat jullie, Eloïse, Edward en Elvire, waarderend begrijpen dat continue creatieve transformatie de sleutel is tot het verbeteren van jullie (nog) niet complete gecreëerde zelf. Ook dienen jullie die sociale relaties en later een werkomgeving te zoeken, waardoor het tweeledig engagement – dat zo dadelijk aan bod komt – jullie creativiteit naar een hoger niveau tilt. Dit zowel in jullie eigen persoon als in jullie sociale relaties.

Hoe blijvend het Creatief wisselwerkingsproces van binnenuit te beleven?

De tweede beslissing betreft een persoonlijk tweeledig engagement[vi] om het creatief wisselwerkingsproces, waarbij iemands talenten ten volle worden ingezet, blijvend van binnen uit te beleven. Maar hoe doe je dat in de praktijk?

Bij een dusdanige beslissing wordt er, beste Eloïse, Edward en Elvire, eerst en vooral van uitgegaan dat men z’n studies en later z’n werk kiest in lijn met z’n talenten. Daarbij zullen jullie ook dienen na te gaan of de organisatie waar jullie zullen studeren en werken zorgt voor (ten minste een aantal van) de condities die nodig zijn voor de transformatie van de mens. Als dit niet het geval is, dienen jullie die organisatie links te laten liggen en uit te kijken naar een alternatief. Dat klinkt cru. Men moet toch de eerste beste job aanpakken? Nee, dat moeten jullie niet. Uit ervaring weet ik dat het moeilijker is van job te veranderen – wanneer later blijkt dat er te weinig van de nodige condities op het werk (nog) voor handen zijn – dan wat meer tijd te steken in de keuze van een goede werkplek.

Over deze condities kunnen jullie veel lezen in m’n boek ‘Cruciale dialogen’. Ik beperk me hier tot de opsomming ervan. Ik kom er later nog uitvoerig op terug. Het zijn wel condities die jullie initieel van de natuur mee kregen en die spijtig genoeg binnen nogal wat organisaties beknot worden:

  • Vertrouwen
  • Openheid
  • Nieuwsgierigheid
  • Kunnen omgaan met onzekerheid
  • Het kunnen verbinden van ogenschijnlijk los val elkaar staande zaken
  • Creativiteit
  • Doorzettingsvermogen
  • Interafhankelijkheid

Ten tweede,  jullie dienen zich ‘volledig’ te geven. Dit betekent dat jullie, waar het gaat om het beleven van het creatief wisselwerkingsproces, niets mogen achterhouden. Ook niet jullie miskleunen, tekortschieten, schaamte en uiteraard niet jullie kernkwaliteiten en sterktes. Door zowel het ene als het andere te onderkennen, zullen jullie nederig blijven en zich verre van arrogantie houden. Door nederig te blijven, kent men zichzelf beter, stelt men de juiste vragen en tolereert men beter ambiguïteit en onzekerheid. Dit zorgt ervoor dat jullie niet direct de ‘waarheid’ inkleuren en doorschieten naar niet erg gefundeerde conclusies. Daardoor voelen jullie zich ook niet ‘beter dan’ of ‘superieur aan’ anderen en blijven jullie dankbaar dat jullie creatieve wisselwerking blijvend van binnen uit kunnen beleven. Dit alles betekent dat jullie ten volle Reinhold Niebuhr’s ‘Gebed om Kalmte’ beleven:

God, schenk mij de kalmte om te aanvaarden wat ik niet kan veranderen,
de moed om te veranderen wat ik kan veranderen
en de wijsheid om het verschil tussen beide te zien.

Nogmaals, dit alles komt neer op het erkennen van het gevaar van z’n eigen Vicieuze Cirkel en op het zich ten volle inzetten voor het levensproces waarmee men geboren is: Creatieve wisselwerking.

Ten derde,  heeft dit engagement, tot het blijvend beleven van Creatieve wisselwerking van binnen uit, nood aan intensiteit en volharding. Jullie dienen van binnen uit het beleven van Creatieve wisselwerking te beheersen. En dus open te staan voor het nieuwe, het betere en het vollere. Daartoe bestaat er geen stappenplan of een sluitend theoretisch concept. Overigens indien een dusdanige richtlijn zou bestaan, zou dit neerkomen op controle ‘van buiten naar binnen’. Om effectief te zijn, dienen jullie het van binnen uit beleven van Creatieve wisselwerking niet ‘tweedehands’ over te nemen van een derde. Ook niet van jullie grootvader! Integendeel, dit beleven dient ontwikkeld te worden door eenieder van jullie op een manier die passend is voor jullie eigen specifieke talenten en noden.

L’homme est une aventure dont il peut être le créateur

Het doel van dit engagement is jullie Creatieve Zelf in te zetten voor actie met als doel een nieuw denkkader te creëren en zich te verbinden met de belangrijkste opdracht die er is, met name de creatieve transformatie van jullie gecreëerde zelf. Daardoor blijven jullie wendbaar en weerbaar.

Albert Camus schreef ooit: “… l’homme n’a pas de nature humaine donnée une fois pour toutes, … il n’est pas une créature achevée, mais une aventure dont il peut être le créateur [vii] (in het Nederlands wordt dit: … de mens heeft geen definitieve menselijke natuur … hij is geen afgewerkte creatie, maar een avontuur waarvan hij de schepper kan zijn).“ Ook Friedrich Nietzsche, JP Sartre, G.B. Shaw en anderen hebben dit idee geopperd. Deze schrijvers hadden niet hetzelfde idee over welke soort transformatie de mens op het hoogste niveau zou brengen. Ze verschilden ook van mening betreffende de procedures die gevolgd dienden te worden om dit te bewerkstelligen. Ze kwamen wel overeen dat het menselijk wezen a) niet compleet en b) een wordingsproces is. Anders gesteld, de mens dient zich continue te transformeren teneinde (hopelijk) uiteindelijk de finale staat te bereiken. Ook hier is het proces belangrijker dan het doel!

Het transformatie proces, dat ik Creatieve wisselwerking (Creative Interchange) noem, transformeert de geest – die zichzelf niet kan transformeren – zodat de aldus getransformeerde geest accurater helder bewust (aware’) kan zijn van ervaringen. De geest is zich dus helderder bewust van de werkelijkheid en kan daardoor meer leren. De transformatie gebeurt door het vormen van steeds correcter gekleurd bewuste (conscious) niveaus van de geest. Die transformatie – van het gekleurd bewustzijn (duaal bewustzijn in de zin van consciousness) door gebruik te maken van het helder bewustzijn (niet duaal bewustzijn, zijnde awareness) – is noodzakelijk voor a) het correct omgaan met ‘donkere’ realiteiten, zoals ongevallen en ziekte, b) het vormen van betrouwbare intuïtie waardoor effectieve handeling mogelijk wordt, c) in actie brengen van alle beschikbare talenten en middelen, en tot slot, d) het voldoen van zichzelf in de heelheid van haar of zijn wezen.

Kortom, het doel van dit persoonlijk tweevoudig engagement voor het van binnenuit beleven van Creatieve wisselwerking is de transformatie van de gecreëerde zelf, en deze van anderen, in de richting van de Originele Zelf. Edoch, de beslissing nemen is slechts een eerste stap. De beslissing effectief uitvoeren is de volgende en dat is, eerlijk gezegd, andere koek. Jullie werkelijk blijvend uit de Vicieuze Cirkel houden én het Creatief wisselwerkingsproces van binnen uit beleven is inderdaad de cruciale tweede stap. Beslissend om werkelijk wendbaar en weerbaar te blijven.

Living Richly with Dark Realities [viii]

Nog een stukje over het omgaan met de donkere realiteiten van het leven, zoals de dood of een onvoorziene ramp. Het gaat hierbij om het omgaan met realiteiten die niet kunnen worden beheerst. Dit brengt mij terug, lieve Eloïse, Edward en Elvire, tot het ‘Gebed om Kalmte’ van Reinhold Niebuhr en tot het feit dat men, bijvoorbeeld in het geval van de dood, die realiteit onmogelijk kan veranderen. De dood is nu eenmaal een intrinsiek onderdeel van het leven. Men kan echter wel zijn perceptie (d.w.z. het inkleuren) van de werkelijkheid beheersen. Inderdaad kan men, enerzijds, de dood niet elimineren, noch ontwijken in het menselijk leven en, anderzijds, kan de dood wel degelijk geïntegreerd worden in de heelheid van iemands wezen.

Het zich volledig realiseren wat goed is kan maar ten volle gebeuren indien ook wat niet goed is (‘de donkere realiteiten’) waarderend begrepen wordt. Die donkere realiteiten worden ten volle zichtbaar wanneer de geest er zich helder van bewust is. Die donkere realiteiten zijn ‘niet goed’ op zich zelf én dit negatieve wordt versterkt wanneer men weigert hen te zien zoals ze werkelijk zijn.

Men kan maar creatieve transformatie beleven tijdens periodes van diepe miserie, waarin men geconfronteerd wordt met donkere realiteiten, indien men het tweeledig engagement voor Creatieve wisselwerkingheeft beleefd voordat het uur van die donkere realiteiten toeslaat.

Het ergste wat jullie, Eloïse, Edward en Elvire, kunnen doen wanneer jullie geconfronteerd worden met een donkere realiteit, zoals de dood van iemand die jullie  lief is of een ongeneeslijke ziekte, is die werkelijkheid ontwijken. Met ontwijken bedoel ik hier de weigering om de donkere realiteit in de ogen te kijken. Dat deed ik niet toen ik het verdict van darmkanker kreeg. Gezien ik Creatieve wisselwerkingreeds in goede tijden van binnen uit had beleefd, kon ik dit ook toen ik geconfronteerd werd met deze donkere realiteit. Ik keek de kanker in de ogen en ging er mee in dialoog. Weliswaar een ‘cruciale’ en gebaseerd op het Creatief wisselwerkingsproces. Ik beleefde m’n eigen boek!

Wanneer we, ten volle helder bewust, een donkere realiteit ontwijken, dan ondermijnen we ook het zich ten volle gekleurd bewust zijn van al het andere, dus ook van het ‘goede’. Kortom, niemand kan ten volle en uitbundig leven, tenzij zij of hij in staat is om de duistere realiteiten waarderend te begrijpen. Zo kan men uitbundig leven in onzekerheid. Deze donkere realiteiten zijn niet ‘goed’ als zodanig, verre van, en toch leidt het volledig waarderend begrijpen ervan tot een uitbundiger leven. Daarin domineert Creatieve wisselwerking de Vicieuze Cirkel. Die laatste draait als het ware terug door de kracht van de eerste, zodat men terug in verbinding komt met z’n Intrinsieke Waarde. Een ruwe versie van deze metafoor werd mij door jullie moeder Daphne aangereikt in Atlanta, toen we daar samen ‘op toer’ waren (1995). De uiteindelijke versie in het Nederlands (de Engelse versie zien jullie bovenaan mijn website):

Wanneer dit plaatst vindt – en alleen in dat geval – zullen deze donkere realiteiten uiteindelijk een positieve waarde hebben. Wees er echter klaar van bewust, Eloïse, Edward en Elvire, dat de donkere realiteit niet noodzakelijkerwijs tot de noodzakelijke transformatie leidt. Dat zal ze niet, tenzij de donkere realiteit een aanzet is voor het van binnen uit beleven van jullie tweeledig engagement inzake Creatieve wisselwerking. Dit engagement is geen garantie voor succes én het is – voor zo ver ik, jullie grootvader Johan, weet – de enige weg voor het vrijmaken van alle talenten en middelen van jullie (Originele) Creatieve Zelf ten behoeve van constructieve, dus opbouwende, actie.

___________________________________________________________________________

[i] Bruce Springsteen, Across the Border uit The Ghost of Tom Joad, Colombia Records, 1995 (Geïnspireerd door ‘The Grapes of Wrath’, John Steinbeck’s epos, 1939; John Ford’s film adaptatie, 1940; alsook Woody Guthrie’s The Ballad Of Tom Joad, 1960 – Tom Joad de hoofdfiguur zijnde van het boek van John Steinbeck). Wanneer ik het begrip ‘God’ gebruik, bedoel ik daarmee – zoals Henry Nelson Wieman – het Creatief wisselwerkingsproces.

[ii] Stacie Hagan & Charlie Palmgren. The Chicken Conspiracy, Breaking the Cycle of Personal Stress and Organizational Mediocrity, Baltimore, MA: Recovery Communications, Inc., 1998.

[iii] Johan Roels. Cruciale dialogen, Het dagdagelijks beleven van ‘Creatieve wisselwerking’, Antwerpen-Apeldoorn, Garant, 2012. pp. 103-121.

[iv] Johan Roels. Creatieve wisselwerking, Nieuw business paradigma als hoeksteen voor veiligheidszorg en de lerende organisatie, Leuven-Apeldoorn: Garant, 2001, Deel III, pp. 257-296.

[v] SUI: afkorting van het Sint-Ursula-Instituut, een katholieke school voor secundair onderwijs van de zusters Ursulinen in Onze-Lieve-Vrouw-Waver.

[vi] Dit is het tweeledig engagement van Henry Nelson Wieman en luidt als volgt:

  1. Geef steeds het beste van jezelf;
  2. Blijf daarbij open voor het proces dat dit beste verandert in iets dat nieuwer, beter en voller is (dit proces is uiteraard het Creatief wisselwerkingsproceszelf).

[vii] Albert Camus. L’Homme Révolté, Paris: Gallimard, Collection nrf, 1951.

[viii] Henry Nelson Wieman. Man’s Ultimate Commitment. Carbondale: Southern Illinois University Press, 1958, Chapter 3.