Sedert een viertal maanden is er in Nederland, en ook een beetje in Vlaanderen, heel wat te doen rond het werkwoord kantelen en diens afgeleiden: ‘kanteling’, ‘kantelaar’ en zo meer. Ik heb nog nooit een begrip zo vlug een buzzwoord weten worden en, ik geef het grif toe, ik heb ook nog nooit zo rap een hekel gekregen aan een woord, als nu met dit kantelen.

De dikke van Dale definieert:

Kantelen

I (overg. heeft gekanteld)

  1. (mbt. een hoekig voorwerp) over een kant wenden, syn. Omkeren: een steen kantelen;

(in ’t bijz.) bij herhaling over een kant wenden om te verplaatsen; een borreltje kantelen (noot: dit begrip leerde ik een kleine 50 jaar geleden van een Nederlander die later m’n schoonvader werd, om maar aan te tonen dat ik niets tegen Nederlanders heb)

  1. (w.g.) doen omslaan

II (onverg. is gekanteld)

  1. over een kant omvallen;

bij het voortrollen telkens op een andere kant komen te liggen: kantelende dobbelstenen

(fig.) omslaan, veranderen: gekantelde omstandigheden;

  1. omslaan door een zware belasting aan een zijde: de ferry boot kantelde.

Kanteling = het kantelen

Kantelaar is nog niet opgenomen in de dikke van Dale (maar misschien wordt het wel het Nederlandse woord van het jaar 2015, je weet maar nooit).

Het realiseren binnen de vier maand van het boek dat vandaag boven de doopvont wordt gehouden, ‘Het Kantelings Alfabet’, creëerde inderdaad een ‘hype’, niet meer… maar ook niet minder. Dit fenomeen voorstellen als een diepgaande ‘verandering’ is echter, de dikke van Dale indachtig, ronduit belachelijk.

Je hebt het al door dat ik niet van het begrip ‘kantelen’ hou. Dit komt voornamelijk omdat het niet dynamisch is. Het begrip duidt niet op een proces, eerder op een event. En ik heb al zoveel dusdanige events en hypes meegemaakt. Events die allen finaal een zachte dood stierven, geen echte transformatie teweeg brachten en waar uiteindelijk niemand beter van werd.

Er is nog een andere reden waarom ik m.b.t. het begrip ‘kantelen’ huiver. Ik weet niet of je bekend bent met de ‘oorzaak en gevolg’ domino theorie van o.m. Heinrich en mijn tweede vader Frank E. Bird Jr. binnen (arbeids)veiligheid (een van mijn vakgebieden).

9heinrichsmodel

Domino Theorie (Herbert W. Heinrich 1930)

Birdsdominotheory

Domino Theorie (Frank E. Bird Jr. 1966)

Wel nu, zo’n domino steentje ‘kantelt’ en sleurt andere domino steentjes mee totdat ook het laatste kantelt en valt (dat laatste symboliseert de ‘verliezen’). En dan liggen ze daar te liggen. Dus een statisch model: even kantelen, vallen en dan liggen te apegapen…

Ik heb ooit een cruciale dialoog gehad met mijn tweede vader en ik vroeg Frank “Wat gebeurt er als het linkse steentje in de andere richting kantelt?” Ik bespaar je de details van het verloop van die cruciale dialoog van meer dan vijfentwintig jaar geleden. Wel heb ik uiteindelijk mijn eigen ‘oorzaak en gevolg’ model – de Zeeftoren (zie daarvoor hier) – gecreëerd. Dit model werd in 1997 enthousiast door Frank begroet. Dit was dan in feite een van de ‘Root Causes’ van het schrijven van m’n derde boek ‘Creatieve wisselwerking’[i], edoch dit is een ander verhaal.

Vandaag, uitgerekend op 1 april, is het dus de zo naar uitgekeken Kantel dag in Nederland. Nogmaals … ik hou mijn hart vast. Hoop grondig dat Nederland niet op Vlaanderen kantelt! Je kon er op de Sociale Media de laatste tijd niet naast kijken. Diverse hoofdstukken van het KantelingsAlfabet werden zelfs op voorhand via diverse Sociale Media gepromoot en op de website van De alfabetboeken gepubliceerd https://www.dealfabetboeken.nl/blog-overzicht.

Jaren geleden leerde ik via het onvolprezen boek van Daniel Ofman “Bezieling en kwaliteit in organisaties”[ii] dat je het meest kan leren van iets of iemand die zich in jouw ‘allergie’ bevindt (cf. de Kernkwaliteiten theorie van Daniel Ofman). Vandaar dat ik meerdere van die blogs heb gelezen. Ik kon mij echter niet van de indruk ontdoen dat heel wat van die teksten niet echt nieuw zijn. En dat ze als hoofdstuk in het nieuwe boek werden opgenomen mits af en toe het woord ‘veranderen’ te vervangen door ‘kantelen’, kwestie van consistent te zijn met de hype.

Niet dat die hoofdstukken niet goed geschreven zouden zijn of geen deugdelijke boodschap zouden verspreiden. Dat wil ik helemaal niet beweren. Neem nu (‘om de gedachten te vestigen’ zou Professor Fernand Backes zaliger gezegd hebben) de twee bijdragen van mevrouw Emilie Kuijpers- de Vries: Kantelen naar ZIJN – Keuzes… ?!? en Kantelen naar ZIJN – Comfortzone.

Haar blog https://www.dealfabetboeken.nl/blogs/het-kantelingsalfabet/169-kantelen-naar-zijn-keuzes omvat een beschrijving van het proces waarop het  Cruciale Dialoogmodel is gebaseerd en dat ik het creatief wisselwerkingsproces noem. Tijdens dit proces wordt een keuze gemaakt en nadien uitgevoerd. Emilie noemt het een proces waarbij hoofd en hart betrokken is; dit is uiteraard ook het geval met het creatief wisselwerkingsproces en diens dagelijkse toepassing de ‘Cruciale dialoog’[iii]. Het hoofd komt overeen met de linker lus van het Cruciale Dialoog model dat in verbinding staat met het midden, waar het hart zich bevindt. De rechter lus is dan weer het creëren van de ‘oplossing’, het beslissen (de keuze) en uiteindelijk het uitvoeren van de beslissing, het doen. Om met Paul de Sauvigny de Blot SJ te spreken: er is een wisselwerking tussen het DOEN (Zowel Denken als Uitvoeren) en het ZIJN. Het lichaam van de vlinder is een metafoor voor je ZIJN: jouw Intrinsieke waarde, Kernwaarden, Kernkwaliteiten (talent), Doel, Intentie en Engagement.

Vlinder_Kleur_06

Het Cruciale Dialoogmodel (Johan Roels 2012)

Haar tweede blog https://www.dealfabetboeken.nl/blogs/het-kantelingsalfabet/178-kantelen-naar-zijn-comfortzone gaat dan weer over hetgeen ik de mindset of het mentaal model noem. Emilie gaat in dit blog in op de creatie van de ‘mindset’ vanaf onze jonge jaren. Mindset die uiteindelijk het persoonlijk Mentaal Model (opgebouwd uit overtuigingen, vooronderstellingen, aannames en referentiekaders) of het Wereldbeeld wordt. Stephen Covey gebruikte het begrip Paradigma: “Je ziet niet de wereld zoals die in werkelijkheid is, je ziet de wereld doorheen de brilglazen van je Paradigma (mindset, mentaal model, denkkader)”.  Even raakt Emilie ook de werking van de Vicieuze Cirkel[iv] aan, maar diep gaat ze er niet op in. Wel onderlijnt ze het oh! zo ware en verraderlijke ‘jouw beeld is jouw waarheid’. Ze noemt het mentaal model de comfortzone (dit was nieuw voor mij) en gebruikt een mooie metafoor: je kunt je comfortzone zien als een wc rolletje waar je door kijkt. Deze metafoor geeft duidelijk de begrensdheid van het mentaal model aan.

Emilie heeft het dus over de tweede fase van het Cruciale Dialoogmodel ‘Appreciatie’ en geeft ook aan hoe die gevormd wordt. De ‘kinderlijke’ nieuwsgierigheid, een van de basiscondities van die tweede fase, wordt door haar in de verf gezet. Het is door die nieuwsgierigheid dat we durven uit onze comfortzone (mentaal model) treden en vragen gaan stellen met betrekking tot de comfortzone van de ander. Uit de creatieve wisselwerking tussen de twee comfortzone ’s (mentale modellen) wordt een nieuwe uitgebreidere, sterkere, vollere comfortzone (mentaal model) gecreëerd.

Emilie stelt terecht: ‘je bewustzijn ontwikkelt continu’,  wat me dan weer doet denken aan het ‘Valuing Consciousness’ concept vanHenry Nelson Wieman en dus aan het door hem ‘ont-dekte’ Creatieve wisselwerkingsproces “that is transforming us as we cannot transform ourselves.”[v] In feite stelt Wieman dat de expansie van het bewustzijn gebeurt via het creatief dialoogproces, waarin nieuwe perspectieven en interpretatiepatronen worden ontdekt in het mentaal model van de ander en dat sommige van deze worden ingebed in het eigen mentaal model, waardoor dit laatste voller, rijker en groter wordt.

Emilie schrijft: “De essentie is dat je unieke zelf je voortstuwt, altijd, ondanks je ontwikkelde comfortzone”, wat dan weer in Henry Nelson Wieman’s taal wordt: “De essentie is dat je Originele (Creatieve) Zelf je voortstuwt, en dit ondanks je Actuele (Gecreëerde) Zelf.” Indien Creatieve wisselwerking stilvalt, onder meer door de werking van de Vicieuze cirkel, stellen we ons tevreden met het Gecreëerde Goed (Created Good) en doden we in feite het Creatieve Goed (Creative Good). Puur ZIJN is dan het steeds beleven van binnen uit van het Creatieve wisselwerkingsproces ten koste van de Vicieuze Cirkel,  waardoor ik naadloos terecht kom bij een van mijn slagzinnen: “(CI)² = Continous Improvement through Creative Interchange”.

Zo zie je, je kunt inderdaad steeds leren van iets dat je in je ‘allergie’ raakt. Ik heb alvast een dot van een metafoor gekregen… een wc-rolletje!

Laat ons wel wezen, het begrip ‘kantelen’ gebruiken als synoniem voor ‘transformeren’ getuigt van een grote naïviteit. Het publiceren van een boek met honderd schrijvers in een recordtempo kan een hype veroorzaken, edoch geen duurzame transformatie. Mijn derde vader Charles Leroy (Charlie) Palmgren leerde mij in 1998 dat, omdat het zo moeilijk van binnen uit te beleven is wegens het negatieve proces de ‘Vicieuze Cirkel’, het creatief wisselwerkingsproces nooit een hype zal worden. Charlie verwoordde het als volgt:

“Seeking to live in authentic interacting, appreciative understanding, creative integrating and continuous transformation will never be popular.”

Charles L. Palmgren

[i] Roels, Johan. Creatieve wisselwerking Nieuw Business paradigma als hoeksteen voor veiligheidszorg en de lerende organisatie. Leuven – Apeldoorn: Garant , 2001

[ii] Ofman, D. Daniel. Bezieling en kwaliteit in organisaties. Utrecht: Kosmos-Z&K Uitgevers (Servire), 1992

[iii] Roels, Johan. Cruciale dialogen. De dagelijkse beleving van het Creatief wisselwerkingsproces. Antwerpen – Apeldoorn: Garant, 2012

[iv] Hagan S. & Palmgren, C. The Chicken Conspiracy. Breaking the Cycle of personal stress and organizational mediocrity. Baltimore, Ma: Recovery Communications, 1998.

[v] Wieman, Henry Nelson. Man’s Ultimate Commitment. Carbondale: Southern Illinois University Press, 1958.