BLIJF WAKKER ! – DEEL VII

DE CONDITIES NODIG VOOR CREATIEVE WISSELWERKING!

Poor man wanna be rich, rich man wanna be king
And a king ain’t satisfied till he rules everything
I wanna go out tonight, I wanna find out what I got
Well I believe in the love that you gave me
I believe in the faith that could save me
I believe in the hope and I pray that some day it may raise me above these  Badlands[i]

Bruce Springsteen

Badlands – Darkness on the Edge of Town – 1978


Opdat Creatieve wisselwerking überhaupt zou kunnen plaats vinden, dienen er bepaalde condities vervuld te zijn. Deze voorwaarden zullen in de loop van deze column reeks uitgebreid aan bod komen. In dit deel wil ik het, Eloïse, Edward en Elvire, hebben over de noodzaak van deze condities. Die werd mij duidelijk door volgende persoonlijke observatie. Hoe minder er van deze condities (voorwaarden) aanwezig zijn in de leefwereld van een individu, hoe minder dat individu Creatieve wisselwerking van binnen uit kan beleven. Bruce Springsteen bezingt ze als “I believe in lovefaith and hope” en ik hoe zijn visie in Creative Interchange taal vertaal, vinden jullie in dit deel.

Volgens Henry Nelson Wieman is Creatieve wisselwerking aangeboren en bij machte de menselijke geest oneindig uit te breiden en te transformeren. Gezien de menselijke geest dat zelf niet kan, voegde Charlie Palmgren daar later fijntjes aan toe. Ieder kind heeft van bij de geboorte de capaciteit om deel te nemen aan het creatief wisselwerkingsproces. Dat dit laatste Charlie ‘s definitie van Intrinsieke Waarde is, zagen we reeds in deel IV. Het kind neemt effectief deel aan dit transformatieproces indien aan bepaalde voorwaarden in min of meerdere mate voldaan is. Nogmaals, hoe meer aan die voorwaarden is voldaan, hoe groter de kans is dat Creatieve wisselwerking van binnenuit wordt beleefd, telkens zich daartoe de kans voordoet. 

Die voorwaarden maken de goede werking van de vier karakteristieken van het creatief wisselwerkingsproces mogelijk[ii]. Deze condities zijn respectievelijk:

  1. Vertrouwenen Openheid om de Authentieke Interactie te bevorderen;
  2. Nieuwsgierigheid en Kunnen Omgaan met Onzekerheid om het Waarderend Begrijpen mogelijk te maken;
  3. Het kunnen Verbinden en Creativiteit om de Creatieve Integratie (Imaginatie) aan te zwengelen;
  4. Vasthoudendheid en Interafhankelijkheid om Continue Transformatie van de gecreëerde zelf te kunnen realiseren.

Het valt jullie misschien op, Eloïse, Edward en Elvire, dat deze voorwaarden tevens kenmerken zijn van het jonge kind. Met jonge kind bedoel ik een kind vanaf dag 1 tot en met 7 à 9 jarige leeftijd. Die laatste leeftijd hangt hoofdzakelijk af van de negatieve werking van de Vicieuze Cirkel in het geval van het kind in kwestie.

Inderdaad, en driewerf helaas, deze – meestal in het begin voorhanden zijnde voorwaarden – worden, gedurende de prille kinderjaren, danig uitgehold door het conditioneringsproces, ook wel opvoedingsproces genoemd. De conditionering van elk kind gebeurt door ouders, opvoeders, leraars, vrienden, media, en een groot aantal sociale en culturele interacties. Het is triest te moeten observeren dat juist daardoor deze noodzakelijke condities of voorwaarden danig in het gedrang komen. Waardoor dan weer het creatief wisselwerkingsproces wordt afgeremd of belemmerd, met als rechtstreeks gevolg dat de aan gang zijnde transformatie vertraagd wordt of tot stilstand komt. Met andere woorden de snelheid van het leren van een kind vertraagt aanzienlijk op de leeftijd dat het naar school gestuurd wordt … om te leren! Wat er juist gebeurt en hoe dit gebeurt zal in dit deel in het algemeen, en in latere delen in detail, besproken worden.

Zoals we in een vorig deel (Deel I) zagen komen kinderen helder bewust ter wereld. Daardoor zijn ze waakzaam en alert met betrekking tot de wereld om hen heen. Zij hebben daarbij een schijnbaar onuitputtelijk vertrouwen en staan open voor al het nieuwe dat op hen afkomt. Bovendien zijn ze zeer nieuwsgierig en verkennen ze onbevreesd hun leefwereld. Daarbij kunnen ze verduiveld goed omgaan met onzekerheid. Ze beschikken over een grote drang om de grenzen van hun leefwereld continu uit te breiden. Daartoe zetten jonge kinderen al hun zintuigen in. Ze zien, horen, raken nieuwigheden aan, ruiken er aan en proeven er zelfs van. Het is de periode van pure observatie zagen we al en ook de tijd van speelse fascinatie, flexibiliteit, wendbaarheid en ‘Flow’[iii]. Dit alles is gekoppeld aan de vaardigheden van het kunnen verbinden van ogenschijnlijk niet te verbinden elementen en creativiteit. Wanneer kinderen ‘fouten’ maken, of ‘mislukken’, blijven ze niet bij de pakken zitten. Integendeel ze zetten door, zijn vasthoudend en leren aan een ongeziene snelheid (die we later nooit meer bereiken). Kinderen zijn ook niet te beroerd om hulp te aanvaarden. Hoewel ze op fysisch vlak totaal afhankelijk zijn, zijn ze op psychisch vlak interafhankelijk. Deze voorwaarden zijn een integraal onderdeel van het van binnenuit beleven van het creatief wisselwerkingsproces. Zoals reeds meermaals aangehaald, is dit het proces dat er voor zorgt dat het bereik wordt uitgebreid van wat kinderen kunnen kennen, waarderen, zich kunnen voorstellen, en van binnenuit kunnen beheersen.

Spijtig genoeg wordt de openheid van het jonge kind vroeg of laat de mond gesnoerd. Dit geeft een deuk in het vertrouwen. Het kind ondervindt weerstand en zelfs regelrechte tegenkanting. Ook door de aangeboren nieuwsgierigheid komt het kind in de problemen. Het kind stelt, zeker in de leeftijdscategorie van 2 tot 5 jaar, vaak de ‘Waarom?’ vraag. Het kind wenst te leren. De ouders krijgen, door het continu vragen van het kind naar het waarom der dingen, het echter op de lange duur op de heupen. Het kind wordt met een kluitje in het riet gestuurd of krijgt een duidelijke ‘Daarom!’. Daardoor verleert het kind langzamerhand vragen te stellen en krijgt de natuurlijke nieuwsgierigheid een knauw. Dit eerst door de ouders, nadien door andere opvoeders en leraren die geacht worden het kind voor te bereiden op volwassenheid. De aangeboren voorwaarden, waardoor het kind ten volle deelneemt aan Creatievewisselwerking, worden langzamerhand één voor één afgebouwd en vervangen door opgelegde gedragspatronen opdat het kind adequaat zou kunnen functioneren binnen het gezin, de school en de samenleving. Daarbij dient het kind z’n intrinsieke natuur hoe langer hoe meer te verloochenen teneinde te voldoen aan een steeds maar groter wordend pakket extrinsieke eisen en verwachtingen. Het aanvaarden van dit opgelegd pakket is onderdeel van het lidmaatschap van de bewuste groep (cultuur) waartoe de ouders, de school en de gemeenschap van het kind behoren. Het kind leert hoe langer hoe meer afwijzing en verstoting te voorkomen en komt hoe langer hoe meer in z’n persoonlijke Vicieuze Cirkel terecht.

In de psychologie stelt men dat het gaat over een strijd tussen de interne ‘locus of control’ en de externe ‘locus of control’. Dit begrip ‘locus of control’ verwijst naar de mate waarin iemand gelooft dat gebeurtenissen die hem overkomen al dan niet van binnenuit te beheersen zijn.

De Originele, Creatieve Zelf van het kind wordt aldus langzamerhand geconditioneerd, door de cultuur van de gemeenschap waarin het kind opgroeit, tot een aanvaardbare gecreëerde zelf. Dit is ook de periode waarin het helder bewustzijn of het Ik-bewustzijn wordt ingewisseld voor het gekleurd bewustzijn of het mij-bewustzijn, waarover ik het in een vorige deel (Deel II) had. Het is dus de sociale conditionering die als oorzaak van deze nefaste verandering aangewezen kan worden. Daardoor wordt de snelheid van de natuurlijke transformatie ten goede afgeremd. Inderdaad, het van binnenuit beleven van Creatieve wisselwerking vermindert zienderogen omdat de daartoe nodige condities minder en minder voor handen zijn. Het kind wordt minder open, vertrouwt hoe langer hoe minder de ander, verleert het stellen van kritische vragen en wordt dus minder nieuwsgierig. Ook kan het hoe langer hoe minder omgaan met onzekerheid. Het zoekt zekerheid waar het niet te vinden is. Het kan hoe langer hoe minder zaken met elkaar verbinden en de zogenaamde creativiteitsindex vermindert zienderogen. 

Die index werd ontdekt door Paul Iske[iv]en is gebaseerd op het aantal vragen dat een persoon stelt en het aantal keer dat zij of hij lacht. Uit die index blijkt dat we op ons 5e levensjaar blijkbaar heel veel lachen en ook veel vragen stellen en dat we op ons 8e al zo’n beetje in de gevarenzone komen. Deze index geeft duidelijk aan wat een nefaste invloed het conditioneringsproces heeft op onze nieuwsgierigheid en onze creativiteit. Tenslotte vermindert ontegensprekelijk het doorzettingsvermogen en verschanst men zich in z’n eigen mentaal model, waardoor de voorwaarde van interafhankelijkheid minder prominent gewaardeerd wordt.

Doen is de beste manier van denken

Tenslotte vermindert ook het doorzettingsvermogen van het kind en transformeert het van een afhankelijke peuter naar een onafhankelijke (dat denkt zij of hij toch) adolescent en vergeet het de mens in wezen interafhankelijk is.

Creatieve wisselwerking wordt geoptimaliseerd wanneer er een integratie plaats vindt van observeren (door de Creatieve Zelf) en het percipiëren, dus waarnemen (door de gecreëerde zelf). Wanneer de voorwaarden openheidvertrouwennieuwsgierigheid en kunnen omgaan met onzekerheid aanwezig zijn, ondersteunen het helderen gekleurd bewustzijn elkaar wederzijds. Daardoor krijgt men een beter inzicht betreffende de werkelijkheid en kan men geraakt worden door het verschil tussen dit inzicht en de wens betreffende een betere toekomst. Waardoor men dan weer verschillende ideeën kan verbindenen de creativiteit kan inzetten om die te integreren tot een oplossing. Die oplossing vasthoudend en interafhankelijk verwezenlijken, leidt dan tot de transformatie van de gecreëerde zelf in de richting van, en dus nader tot, de Originele Zelf.

Het belang van deze condities voor het kiezen van een school en (later) een werkgever

Zowel onderwijsinstellingen als bedrijven, die niet voorzien in een minimum van deze voorwaarden, zijn te mijden als de pest. Eloïse, Edward en Elvire, Creatieve wisselwerking is broodnodig voor jullie persoonlijke ontwikkeling. Het beleven ervan van binnenuit is echter niet van de poes. Daarom juist zijn ondersteunende voorwaarden nodig. Ook dient men zoveel als mogelijk hulpbronnen aan te boren en niet verzeild te raken in situaties waarin Creatieve wisselwerking wordt tegengewerkt doordat de Vicieuze Cirkel wordt aangezwengeld. Hierna volgen een paar condities waarin zowel scholen als bedrijven dienen te voorzien

Zowel de school als het bedrijf dienen duidelijk te maken aan welke doelstellingen jullie activiteiten bijdragen en er voor te zorgen dat die doelstellingen niet willekeurig veranderen.

Hierna volgen een paar condities waarin zowel scholen als bedrijven dienen te voorzien:

Heldere doelen en regels die aansluiten bij jullie persoonlijke waarden en kwaliteiten

Een essentieel aspect van Creatieve wisselwerking is dat jullie zich daarvoor inzetten van binnenuit. Jullie zetten zich in vanuit een intrinsieke motivatie, omdat jullie het zelf willen in plaats dat dit jullie wordt opgedrongen door anderen.

Het onderwijs is voor jullie, Eloïse, Edward en Elvire, goed geregeld; mede omdat jullie moeder Daphne de onderwijsinstellingen gekozen heeft die aansluiten bij jullie waarden en kwaliteiten. Hoewel, zelfs in het SUI is waakzaamheid geboden.

Later dienen jullie zelf wel jullie werkgever zorgvuldig te kiezen. Een werkgever die op onverwachte momenten het roer van zijn beleid omgooit, belemmert het beleven van het creatief wisselwerkingsproces door de medewerkers.

Er is eerlijke feedback beschikbaar over het effect van wat jullie doen zodat jullie kunnen bijsturen

De meeste onderwijsinstellingen geven dusdanige feedback en steunen zich daarbij op regelmatig aftoetsen van de kennis van de leerstof. Die feedback dient evenwel eerlijk en correct te zijn, anders werkt die tegendraads. Dat laatste hebben jullie zeker al ondervonden!

Later dienen jullie werkplekken te kiezen waar jullie zowel feedback krijgen over jullie inspanningen en de effecten ervan, als dat jullie zelf feedback kunnen geven over wat jullie op de werkplek ervaren. Indien de tweezijdige feedback niet vloeiend verloopt, doordat uw leidinggevende niet naar jullie terugkoppelt of dat jullie feedback door de organisatie genegeerd wordt, komt jullie beleven van het creatiefwissel werkingsproces in gedrang en wordt het misschien tijd om de werkaanbiedingen, die jullie kunnen vinden op het ‘world wide web’, eens grondig te analyseren.

De studie/taak dient moeilijk te zijn en die moeilijkheidsgraad dient in evenwicht te zijn met jullie vaardigheden

Opdrachten die liggen aan de grenzen van het eigen kunnen – die geven een kick! De opdracht mag evenwel niet te moeilijk zijn, want dan verliezen jullie het broodnodige vertrouwen om de taak correct uit te voeren. Dat verlies aan vertrouwen leidt naar angst voor de mogelijke mislukking. Daardoor stijgt de stress en in plaats van het beleven van Creatieve wisselwerkingkomen we terecht in onze Vicieuze Cirkel

Het omgekeerde – te weinig uitdaging voor jullie vaardigheden – levert verveling en zelfs apathie op. Dit alles geld zowel voor de schoolomgeving als jullie latere werkomgeving. Indien jullie later opdrachten krijgen die ofwel te gemakkelijk of te moeilijk zijn, dienen jullie dat onmiddellijk klaar en duidelijk aan jullie leidinggevende kenbaar te maken. Men zegt soms: “Een beeld zegt meer dan duizend woorden”; laten we dit eens aan de werkelijkheid toetsen:

In een schoolomgeving is het uiterst belangrijk dat jullie – indien acterend op de grens van jullie kunnen – degelijke leraars en leraressen hebben die de materie beheersen en goede uitleg verstrekken. Dit is nodig om met vertrouwen aan de slag te kunnen gaan. Ook dienen deze docenten jullie feedback te geven en jullie vragen ernstig te nemen.

Eloïse, jij hebt momenteel (voorjaar 2019) een studierichting gekozen die voor jou een echte uitdaging is. Een uitdaging op de grens van jouw kunnen, stelden jouw klastitularissen nog onlangs. En je voelt de Creatieve Spanning omzeggens dagelijks. Misschien begrijp je nu beter, na het lezen van dit deel, waarom ik je graag bij deze uitdaging ondersteun en we samen de steken oprapen die jij en SUI leraren dreigen te laten vallen. Hoe jij de handschoen opneemt maakt mij fier!

Er is de vrijheid om de taak op jullie eigen manier uit te voeren

Men krijgt nu eenmaal meer greep op het werk als het naar eigen inzicht kan worden ingedeeld en uitgevoerd. Alleen dan kan de taakuitvoering nauw aansluiten bij de persoonlijke leer- en werkstijl.

Indien er van hogerhand, en dat geldt zowel voor een onderwijsinstelling als een bedrijf, voorschriften worden uitgevaardigd die in de ogen van de leerlingen c.q. werknemers niet bijdragen tot het doel van de werkzaamheden, dan werkt dat zeer remmend op het van binnenuit beleven van Creatieve wisselwerking.

Eloïse, je begrijpt nu wellicht beter waarom ik mij niet moei met de inhoud van jouw studieplanning. Ik verlang enkel dat je er een maakt die realistisch is en aanvaard die steeds integraal.

Als het werk weinig uitdaging biedt, dient de organisatie taken aan te bieden om jullie grenzen te verleggen.

In een schoolomgeving is dat sterk georganiseerd en als het ware in het curriculum ingebakken. Zo volgt er na elk met succes afgewerkt leerjaar een nieuw met een hoger uitdagingsniveau.

In een bedrijfsomgeving is dit veelal een heikel punt. Een ideale werkgever biedt de werknemer de kans om een moeilijker werk uit te voeren als zij of hij de huidige taak helemaal meester is. Ook dat is een ‘two-way street’. Een goede leidinggevende is sensitief voor de signalen die medewerkers uitzenden als ze aan iets nieuws toe zijn. Die leidinggevende is ook creatief in het vinden van uitdagend werk. Een goede medewerker vraagt bijtijds om ander werk te mogen doen als hij zich gaat vervelen. Zij of hij is bovendien pro-actief en stelt zelf een nieuw takenpakket voor.

Jullie worden tijdens de uitvoering van jullie taak niet gestoord door negatieve inmenging van buiten- én van binnenuit

De essentie van Creatieve wisselwerking is dat jullie zich niet laten sturen door zowel manipulatie van anderen als door jullie gekleurd bewustzijn. Indien de werksituatie op dit gebied bedreigend wordt, dan leidt die onvermijdelijk naar de Vicieuze Cirkel. Als het doel van de reis gaat overheersen, kan men namelijk niet meer genieten van de weg.

Dezelfde condities die de werking van de Vicieuze Cirkel afremmen bevorderen dus het beleven van Creatieve Wisselwerking en andersom!


[i]Bruce Springsteen, Quote uit Badlands, song van het album Darkness on the Edge of Town, Columbia Records, 1978

[ii]Johan Roels, Cruciale dialogen. Het dagelijks beleven van ‘creatieve wisselwerking’. Antwerpen-Apeldoorn, Garant, 2012.

[iii]Flow is een van de synoniemen voor het van binnenuit beleven van Creatieve wisselwerking. De belangrijkste theoreticus achter dit concept is Mihaly Csiksentmihalyi.

[iv]https://arthurkruisman.wordpress.com/2013/03/21/de-staat-van-terminale-serieusheid/  

BLIJF WAKKER ! – DEEL VI

DE 1STE KARAKTERISTIEK VAN CREATIEVE WISSELWERKING: AUTHENTIEKE INTERACTIE

We live in a post–authentic world. 

And today authenticity is a house of mirrors. 

It’s all just what you’re bringing when the lights go down. 

It’s your teachers, your influences, your personal history; 

and at the end of the day, 

it’s the power and purpose of your music that still matters.

So I’m gonna talk, a little bit today, 

about how I’ve put what I’ve done together,

In the beginning, every musician has their genesis moment…

Mine was 1956, Elvis on the Ed Sullivan Show. 

It was the evening I realized a white man could make magic,

 that you did not have to be constrained by your upbringing, 

by the way you looked, or by the social context that oppressed you. 

You could call upon your own powers of imagination, 

and you could create a transformative self.

– Buce Springsteen[i]


Eloïse, Edward en Elvire, zoals jullie in m’n boeken ‘Creatieve wisselwerking’ en ‘Cruciale dialogen’ hebben kunnen lezen, omvat Creatieve wisselwerkingvier karakteristieken, acht condities en zestien vaardigheden. In deze column zal ik het hebben over de eerste karakteristiek: Authentieke Interactie

Voor heel wat mensen betekenen eerlijkheid en authenticiteit hetzelfde en worden die begrippen door hen als synoniemen, en dus als onderling inwisselbaar, gebruikt. Voor mij bestaat er, in het kader van Creatieve wisselwerking, wel degelijk een cruciaal onderscheid tussen die twee begrippen:

  • Eerlijkheid betekent dat iemands motieven en waarden uitgelijnd en congruent zijn met iemands mentaal model en ook met diens woorden en gedrag. Eerlijk is men als men handelt vanuit en in overeenstemming met het gekleurd bewustzijn en de actuele, gecreëerde zelf; 
  • Authentiek is men wanneer die uitlijning en congruentie niet alleen daarop gebaseerd is, maar ook – en daarin zit het onderscheid – op het helder bewustzijn en de Originele Zelf.  

Bij Authentieke Interactie geeft men het beste van zichzelf zonder te manipuleren, verkeerde informatie te verstrekken of te bedriegen. Men is zich daarbij wel van bewust dat wat men verkondigt niet ‘de’ waarheid is. Het is een kwestie van zowel integriteit als nederigheid. Wat de ander hoort en ziet – dus wat de ander krijgt – is wat er werkelijk is, niets meer en ook niets minder.

Authenticiteit vereist moed. De moed die nodig is om open en transparant te zijn. Het is gebaseerd op iemands helder bewustzijn, dat niet duaal is, en steunt op haar of zijn Intrinsieke Waarde. Dit helder bewustzijnis het zich helder bewust zijn van zichzelf, de anderen en de wereld en dit door middel van niet oordelende observatiedie uitgaat van haar of zijn Intrinsieke Waarde. Wat men observeert open en eerlijk meedelen, zonder ‘de’ waarheid te claimen, is zich kwetsbaar opstellen en daar is moed voor nodig, zoals ook Brené Brown opmerkte:

 “To be authentic, we must cultivate the courage to be imperfect — and vulnerable. 

We have to believe that we are fundamentally worthy of love and acceptance,

just as we are. I’ve learned that there is no better way 

to invite more grace, gratitude and joy into our lives

than by mindfully practicing authenticity.”

— Brené Brown[ii]

Uitgaande van de oorsprong van begrippen leren we dat “auteur”, “autoriteit” en “authentiek” met elkaar verbonden zijn. Authentieke Interactie is spreken vanuit je Originele Zelf, want die is helder bewust. Spreken vanuit de Originele Zelf (de auteur) geeft die natuurlijke autoriteit, want iedereen voelt aan dat de spreker authentiek is.

In het kader van leren van binnen uit heeft Leo Van Lier het over drie fundamentele principes, AAA: Awareness, Autonomy en Authenticity[iii]. Hier zie ik heel wat gelijkenissen met het beleven van Creatieve wisselwerking van binnen uit. Niet verwonderlijk want Creatieve wisselwerking = transformeren = leren. Leren van binnen uit is eigenlijk een autonome, zelfsturende persoon worden. Van Lier beschrijft ‘Awareness’, wat ik het helder bewustzijn genoemd heb, als het proces om aandacht te schenken aan nieuwe ervaringen en deze te verbinden met bestaande kennis. ‘Autonomy’ heeft te maken met de keuze én de verantwoordelijkheid van de persoon in kwestie met betrekking tot het maken van keuzes in verband met wat geleerd werd en/of wat getransformeerd dient te worden. ‘Authenticity’ is verbonden aan actie die intrinsiek motiverend is doordat de persoon de oprechte wens heeft om te leren en te transformeren, eerder dan er door een of andere uitwendige kracht er toe aangetrokken wordt. Authenticiteit is terzelfdertijd oorzaak en gevolg van het helder bewust en autonoom zijn. De drie E’s van Leo Van Lier gevat in het Cruciale dialoogmodel:

·      Awareness in de linker lus, dus het observeren en waarderend begrijpen van nieuwe kennis en die integreren in het eigen mentaal model;

·      Autonomy in het midden, dus keuzes maken met betrekking met wat het betekend het nieuwe mentaal model in eigen gedrag in te bedden en daardoor te transformeren;

·      Authenticity in de rechter lus, dus de motivatie om zetten in transformerende actie, waardoor het nieuwe mentaal model ingesleten raakt.

Eloïse, Edward en Elvire, Authentieke Interactie komt dus neer op bereid én in staat zijn jullie Originele Zelf te zijn. Jullie spreken hierbij jullie unieke kijk op de wereld, jullie mening, jullie perspectief, jullie interpretatie van de feiten, jullie overtuigingen en waarden, jullie twijfels en gevoelens uit. Dit doen jullie oprecht en daarmee geven jullie tegelijkertijd anderen de toestemming en de gelegenheid dit ook te doen. Sterker nog, jullie nodigen de anderen als het ware uit om ook zo te handelen, dus (zie Inleiding):

And as we let our Light shine, we give Others permission to Do the same[iv]

Kortom, jullie delen wie jullie zijn met de wereld, met jullie omgeving. Of dat nu in een organisatie is, in familiekring, op school of een andere omgeving. En wie jullie echt zijn, heb ik reeds behandeld in Deel  III: jullie Originele Zelf, die ik soms ook de Creatieve Zelf noem. 

Het is belangrijk om jullie beste ideeën, grootste dromen, grootste angsten, incomplete plannen met anderen te delen. En dit, terwijl jullie anderen de ruimte geven dit ook te doen. Ruimte geven betekent dat men bewust aandacht heeft voor de ander, dat men diep luistert en het standpunt van de ander écht probeert te begrijpen. Het betekent dat men vragen stelt. Níet om te discussiëren of de ander tegen te spreken. Wél om de ideeën van de ander (nog) beter te begrijpen en ervan te leren. Authentiek Interactie betekent dus ook jullie eigen idee van de wereld af en toe op een lager pitje zetten. Als men van een ander iets wilt leren, is het eerste dat men dient te doen: het opgeven van het idee dat men alle antwoorden heeft. Eloïse, Edward en Elvire, ik zeg soms eens al lachend dat ik ooit wel eens volgende tattoo op mijn voorhoofd zal laten plaatsen: “Ik heb de waarheid niet in pacht!”

Tijdens een Authentieke Interactie heeft men oprecht interesse in de mening van de ander. Oprechte interesse betekent volgens mij dat men zowel de unieke ideeën en mening van de ander waardeert als de unieke persoon die ze uitspreekt. 

Kortom, Authentieke Interactie is tweeledig (zoals Henry Nelson Wieman’s ‘two-fold commitment’ – zie o.m. Deel I):

  • Je eigen unieke mening, plannen en ideeën overtuigend en zonder enige terughoudendheid uitspreken naar een ander toe;
  • Bescheiden zijn door ruimte te geven en vragen te stellen om van de beste meningen, plannen en ideeën van anderen te kunnen leren.

Die tweeledigheid van Authentieke Interactie komt volledig tot z’n recht in een van de vaardigheden die onlosmakelijk verbonden zijn met deze karakteristiek van Creatieve wisselwerking, namelijk: Bepleiten en Bevragen. Over deze vaardigheid zal ik later een column wijden (Deel XI).

Gedurende een Authentieke Interactie ontmoet men elkaar echt op het diepste niveau van het ZIJN. Men is zich bewust van de levenszin die men deelt, van de eigen kwetsbaarheid, van de eigen fouten en ook van onbeperkte groeimogelijkheden. De voorwaarden voor Authentieke Interactie is het respecteren van de ander, zoals hij is, en diens mening nooit afkeuren, wel begrijpen. Die condities en voorwaarden zijn factoren die het veilig maken om open en eerlijk te communiceren. Ook omdat de zo noodzakelijke veiligheid nu niet meer moet gewaarborgd worden door discretie, het verbergen van diepere behoeften, het verbergen van mislukkingen, soms zelfs het regelrecht liegen, en het geven van valse, beschermende verklaringen en rationalisaties. Door die veilige openheid is de communicatie nog veel intenser, en is het groeibevorderend effect nog veel sterker. Authentieke Interactie zorgt immers voor een verhoogde kans tot het (later) integreren van de verschillende meningen en ideeën op een creatieve manier en zorgt dus voor een verhoogde kans tot synergie (‘het één en het ander & verschillend van’).

Voorwaarden

Deze prachtvorm van menselijke interactie is niet met iedereen mogelijk, of op gelijk welk ogenblik in iemands levensverhaal. Er zijn een zeker aantal voorwaarden aan verbonden. Worden deze voorwaarden veronachtzaamd, dan lukt het niet, of lukt het in het begin schijnbaar wel en het leidt later tot onaangename complicaties.

Authentieke Interactie heeft vooral nood aan volgende twee basiscondities: Openheid en Vertrouwen. De openheid zet aan om integer te zijn, het vertrouwen ondersteunt de moed die daarvoor nodig is. Over deze condities zal ik het later in een column uitvoerig hebben (Deel IX).

Daaruit volgt dat het functioneringsniveau van de deelnemers aan het gesprek best niet te veel verschilt. Ideaal is dat diegenen die betrokken zijn, geëngageerd zijn om hun Originele Zelf te laten doorschijnen in wat ze zeggen en doen. 

Het is belangrijk dat de motivatie tot deze wederzijdse authenticiteit geschiedt terwille van de essentiële doelstellingen, zoals zich aan de ander tonen zoals men is en daar constructieve feedback op krijgen. Ook graag de ander ontmoeten zoals hij is, en, vooral dan, beiden willen groeien, dus transformeren. Bijbedoelingen van financiële, professionele, sociale of seksuele aard vervalsen het proces, en leiden snel tot manipulatie, ontgoocheling en conflict. Van een authentieke ontmoeting, waarin men elkaar laat zijn zoals men is, is er dan geen sprake.

Authentiek Interactie is ook gebaat met een positieve ingesteldheid teneinde ambiguë uitspraken of meningen in eerste instantie positief te interpreteren. Zo worden deze uitspraken niet vereenzelvigd met de ander, niet gezien als een duurzame karaktertrek. We gaan er van uit dat we allen in een groeifase zitten: van onze gecreëerde zelf naar onze Originele Zelf.

Hieruit blijkt dat Authentieke Interactie gediend is met de werkelijkheid dat eenieder die er aan deelneemt een gelijkaardig doel, positieve intentie en positief engagement heeft (cf. Deel V).

Authentieke Interactie gedijt het best in een klimaat dat Amy Edmondson ‘Psychologische veiligheid’ noemt. Google LLC, het bedrijf achter de Google-zoekmachine, rondde in 2017 een uitgebreid onderzoek af bij 180 van haar teams. Doel was de vraag “Wat maakt een team effectief?“ te beantwoorden. Wat bleek? Wie onderdeel uitmaakt van een team, doet er minder toe dan hoe zij met elkaar samenwerken De internetgigant identificeerde Psychologische Veiligheid als het belangrijkste kenmerk van effectieve teams[v].

Harvard Business School Leadership & Management Professor, Amy Edmondson, deed uitgebreid vergelijkend onderzoek naar de effectiviteit van verschillende teams[vi]. Haar data toonden aan dat effectievere teams meer fouten maakten. Eerst vond ze dit vreemd, maar toen realiseerde ze zich dat effectievere teams niet méér fouten maakten, maar alleen méér communiceerden over het maken van fouten. Er was blijkbaar binnen de teams genoeg vertrouwen en openheid om dat te doen. Toen bedacht ze de term psychologische veiligheid:

Psychologische veiligheid betekent dat teamleden zich veilig voelen om risico’s te nemen en kwetsbaar tegenover elkaar te zijn.

Psychologische veiligheid betekent dat ik word aangemoedigd om mijn ideeën, vragen, zorgen of fouten te delen, zonder dat ik daarvoor gestraft of vernederd word. In de context van deze column zou ik dit als volgt kunnen parafraseren: Psychologische veiligheid moedigt Authentieke Interactie aan, omdat het Openheid en Vertrouwen werkelijk mogelijk maakt.

Eloïse, Edward en Elvire, effectieve teams communiceren over de fouten die zij maken. Ik breek al meer dan veertig jaar een lans opdat men die fouten niet toewijst aan elkaar of anderen en eerder nieuwsgierig is naar de onderliggende oorzaken ervan. Dat ik daarin niet alleen sta las ik onlangs nog in een uitgave van Harvard Business Review[vii].

Dit zijn de drie dingen die je volgens Amy Edmondson kunt doen om psychologische veiligheid te creëren:

  1. Kadert het werk als een leerprobleem in plaats van een uitvoeringsprobleem. Iedereen in staat stellen om fouten te maken én ervan te leren, is het fundament van psychologische veiligheid;
  2. Ten tweede moet men haar of zijn eigen feilbaarheid erkennen. Alles wat men met stelligheid poneert is niet ‘de’ waarheid; 
  3. Men dient er van uit te gaan dat men niet alles kan weten. Blijf daarom nieuwsgierig en stel vragen. Vergeet niet, er bestaan geen banale vragen, er bestaan wel banale antwoorden.

Jullie hebben al begrepen dat ik een bijkomende manier gevonden heb voor het creëren van veiligheid: namelijk door Openheid en Vertrouwen. Daardoor voeg ik een vierde punt aan bovenstaand lijstje toe:

“Wees persoonlijk en open om relaties te bouwen en meer vertrouwen te krijgen, waardoor je weer opener kunt zijn.”

Er is echter een belangrijk verschil tussen de twee concepten:

  • Vertrouwen is een relatie-toestand tussen mensen, of het resultaat van alles wat er tussen de deelnemers aan het creatief wisselwerkingsproces gebeurt;
  • Openheid is een gedrag. Dit is het cruciale verschil. Ik kan zelf besluiten om me naar anderen te openen om zo de positieve spiraal te beginnen die leidt tot meer vertrouwen, wat zorgt voor meer openheid.

Door te begrijpen hoe vertrouwen en openheid zich tot elkaar relateren kan ik ervoor kiezen om net wat opener te zijn dan wat het vertrouwen toestaat. Zo draag ik bij aan de ontwikkeling van psychologische veiligheid en effectiviteit.

Openheid leidt tot meer vertrouwen,

wat de basis legt voor meer openheid.[viii]

Het is belangrijk te verhelderen dat psychologische veiligheid niet een houding van toegeeflijkheid beschrijft, maar eerder een gevoel van vertrouwen dat het team een collega niet zal afwijzen als deze zijn mening geeft. Juist dit verschil maakt dat het constructief conflict mogelijk is. Anders gesteld, bij psychologische veiligheid is het hebben van een afwijkende mening mogelijk en wordt er constructief mee omgegaan.

Psychologische veiligheid verwijst naar een combinatie van vertrouwen, respect voor ieders competentie en als mensen zorg hebben voor elkaar. Een psychologisch veilige omgeving maakt het volgens Edmondson mogelijk om anderen te ondersteunen, problemen te melden, hulp te vragen, en nieuwe ideeën en inzichten ten berde te brengen 

Psychologische veiligheid lijkt ook op groepscohesie, omdat beide een gevoel van betrokkenheid bij het team beschrijven. Het is echter belangrijk om het onderscheid tussen psychologische veiligheid en groepscohesie te verhelderen:

  • Groepscohesie kan de bereidheid om het oneens te zijn verminderen, wat maakt dat er dan te weinig interpersoonlijke risico’s worden genomen. Te sterke groepscohesie kan leiden tot wat groepsdenken (‘Groupthink’) wordt genoemd. Anders gesteld, groepscohesie kan het constructieve conflict tegenhouden, daar het behouden van overeenstemming en eensgezindheid voor de groep belangrijker is dan een kritische overweging van de feiten; 
  • Psychologische veiligheid daarentegen stimuleert de bereidheid om sociaal-onveilige situaties aan te gaan. Men durft z’n mening open te uiten, zelfs al vermoedt men dat die mening ‘tegen de stroom’ ingaat. Dit biedt dan ruimte voor het synergetisch samenvoegen van de ‘tegenstrijdige’ meningen of ideeën, waardoor men transformerend leert. 

Eloïse, Edward en Elvire, laat jullie leiden door jullie eigen zoektocht naar waarheid. Wees authentiek in jullie interactie met betrekking tot die waarheid en klamp jullie er tezelfdertijd niet aan vast. Zoek niet naar applaus en erger jullie ook niet aan afkeuring. Luister naar ‘de’ waarheid van de ander, zonder die direct af te wijzen. Streef steeds naar interafhankelijkheid. Wees onverschrokken in jullie interactie en blijf vriendelijk. Leer steeds uit jullie Authentieke Interactie

Iemand die Authentieke Interactie van binnen uit beleefde en dit op een uitzonderlijke manier was Prof. dr. Etienne Vermeersch. Die Vlaamse filosoof, ethicus, klassiek filoloog, unieke denker en opiniemaker, en dit alles op een uitzonderlijk integere manier, was een tiental jaar ouder dan mij en heeft op mij een énorme indruk gemaakt en nagelaten. Hij blijft voor mij een lichtend voorbeeld, want een echt rolmodel in het beleven van Creatieve wisselwerking van binnenuit. Ik heb Prof. dr. Vermeersch ooit eens gevraagd voor een lezing, maar hij antwoordde beleefd waarom hij niet op m’n uitnodiging kon ingaan. Hij was toen lezingen bewust aan het afbouwen, hoewel hij nog dagelijks aanvragen daartoe kreeg. Ik heb dat altijd zeer spijtig gevonden. Hij overleed vorige maand (januari ’19)[ix]. Een van zijn wijsheden is ook mijn boodschap naar jullie toe: 

Geloof mij niet, denk zelf na[x]


[i]Bruce Springsteen. Quote uit z’n Key Note Speech‘We live in a post–authentic world’, – 15 March 2012, South by Southwest festival, Austin, Texas. US

[ii]https://www.huffingtonpost.com/2014/09/15/brene-brown-how-to-be-yourself_n_5786554.html 

[iii]Leo Van Lier. Interaction in Language Curiculum: Awareness, Autonomy and Authenticity. New York, NY: Routledge, 2013.

[iv]Marianne Williamson. A Return to Love:  reflections on the principles of a course in miracles. New York, NY: HarperCollins Publishers, 1992.

[v]https://rework.withgoogle.com/blog/five-keys-to-a-successful-google-team/

[vi]Amy Edmondson, Psychological Safety and Learning Behavior in Work Teams
. Johnson Graduate School of Management, Cornell University. Administrative Science Quarterly, Vol. 44, No. 2 (June, 1999), pp. 350-383.

[vii]https://hbr.org/2018/04/the-two-traits-of-the-best-problem-solving-teams

[viii]https://www.frankwatching.com/archive/2018/06/27/waarom-psychologische-veiligheid-essentieel-is-effectieve-teams/

[ix]Tex Van berlaer: Vlaanderen neemt afscheid van Etienne Vermeerschhttps://www.knack.be/nieuws/belgie/vlaanderen-neemt-afscheid-van-etienne-vermeersch-het-kon-hem-niet-schelen-of-hij-applaus-kreeg-van-links-of-rechts/article-longread-1421227.html

[x]Trui Engels: ‘Geloof mij niet, denk zelf na’: 21 wijsheden van Etienne Vermeerschhttps://www.knack.be/nieuws/mensen/geloof-mij-niet-denk-zelf-na-21-wijsheden-van-etienne-vermeersch/article-longread-141009.html