BLIJF WAKKER ! – DEEL VI

DE 1STE KARAKTERISTIEK VAN CREATIEVE WISSELWERKING: AUTHENTIEKE INTERACTIE

We live in a post–authentic world. 

And today authenticity is a house of mirrors. 

It’s all just what you’re bringing when the lights go down. 

It’s your teachers, your influences, your personal history; 

and at the end of the day, 

it’s the power and purpose of your music that still matters.

So I’m gonna talk, a little bit today, 

about how I’ve put what I’ve done together,

In the beginning, every musician has their genesis moment…

Mine was 1956, Elvis on the Ed Sullivan Show. 

It was the evening I realized a white man could make magic,

 that you did not have to be constrained by your upbringing, 

by the way you looked, or by the social context that oppressed you. 

You could call upon your own powers of imagination, 

and you could create a transformative self.

– Buce Springsteen[i]


Eloïse, Edward en Elvire, zoals jullie in m’n boeken ‘Creatieve wisselwerking’ en ‘Cruciale dialogen’ hebben kunnen lezen, omvat Creatieve wisselwerkingvier karakteristieken, acht condities en zestien vaardigheden. In deze column zal ik het hebben over de eerste karakteristiek: Authentieke Interactie

Voor heel wat mensen betekenen eerlijkheid en authenticiteit hetzelfde en worden die begrippen door hen als synoniemen, en dus als onderling inwisselbaar, gebruikt. Voor mij bestaat er, in het kader van Creatieve wisselwerking, wel degelijk een cruciaal onderscheid tussen die twee begrippen:

  • Eerlijkheid betekent dat iemands motieven en waarden uitgelijnd en congruent zijn met iemands mentaal model en ook met diens woorden en gedrag. Eerlijk is men als men handelt vanuit en in overeenstemming met het gekleurd bewustzijn en de actuele, gecreëerde zelf; 
  • Authentiek is men wanneer die uitlijning en congruentie niet alleen daarop gebaseerd is, maar ook – en daarin zit het onderscheid – op het helder bewustzijn en de Originele Zelf.  

Bij Authentieke Interactie geeft men het beste van zichzelf zonder te manipuleren, verkeerde informatie te verstrekken of te bedriegen. Men is zich daarbij wel van bewust dat wat men verkondigt niet ‘de’ waarheid is. Het is een kwestie van zowel integriteit als nederigheid. Wat de ander hoort en ziet – dus wat de ander krijgt – is wat er werkelijk is, niets meer en ook niets minder.

Authenticiteit vereist moed. De moed die nodig is om open en transparant te zijn. Het is gebaseerd op iemands helder bewustzijn, dat niet duaal is, en steunt op haar of zijn Intrinsieke Waarde. Dit helder bewustzijnis het zich helder bewust zijn van zichzelf, de anderen en de wereld en dit door middel van niet oordelende observatiedie uitgaat van haar of zijn Intrinsieke Waarde. Wat men observeert open en eerlijk meedelen, zonder ‘de’ waarheid te claimen, is zich kwetsbaar opstellen en daar is moed voor nodig, zoals ook Brené Brown opmerkte:

 “To be authentic, we must cultivate the courage to be imperfect — and vulnerable. 

We have to believe that we are fundamentally worthy of love and acceptance,

just as we are. I’ve learned that there is no better way 

to invite more grace, gratitude and joy into our lives

than by mindfully practicing authenticity.”

— Brené Brown[ii]

Uitgaande van de oorsprong van begrippen leren we dat “auteur”, “autoriteit” en “authentiek” met elkaar verbonden zijn. Authentieke Interactie is spreken vanuit je Originele Zelf, want die is helder bewust. Spreken vanuit de Originele Zelf (de auteur) geeft die natuurlijke autoriteit, want iedereen voelt aan dat de spreker authentiek is.

In het kader van leren van binnen uit heeft Leo Van Lier het over drie fundamentele principes, AAA: Awareness, Autonomy en Authenticity[iii]. Hier zie ik heel wat gelijkenissen met het beleven van Creatieve wisselwerking van binnen uit. Niet verwonderlijk want Creatieve wisselwerking = transformeren = leren. Leren van binnen uit is eigenlijk een autonome, zelfsturende persoon worden. Van Lier beschrijft ‘Awareness’, wat ik het helder bewustzijn genoemd heb, als het proces om aandacht te schenken aan nieuwe ervaringen en deze te verbinden met bestaande kennis. ‘Autonomy’ heeft te maken met de keuze én de verantwoordelijkheid van de persoon in kwestie met betrekking tot het maken van keuzes in verband met wat geleerd werd en/of wat getransformeerd dient te worden. ‘Authenticity’ is verbonden aan actie die intrinsiek motiverend is doordat de persoon de oprechte wens heeft om te leren en te transformeren, eerder dan er door een of andere uitwendige kracht er toe aangetrokken wordt. Authenticiteit is terzelfdertijd oorzaak en gevolg van het helder bewust en autonoom zijn. De drie E’s van Leo Van Lier gevat in het Cruciale dialoogmodel:

·      Awareness in de linker lus, dus het observeren en waarderend begrijpen van nieuwe kennis en die integreren in het eigen mentaal model;

·      Autonomy in het midden, dus keuzes maken met betrekking met wat het betekend het nieuwe mentaal model in eigen gedrag in te bedden en daardoor te transformeren;

·      Authenticity in de rechter lus, dus de motivatie om zetten in transformerende actie, waardoor het nieuwe mentaal model ingesleten raakt.

Eloïse, Edward en Elvire, Authentieke Interactie komt dus neer op bereid én in staat zijn jullie Originele Zelf te zijn. Jullie spreken hierbij jullie unieke kijk op de wereld, jullie mening, jullie perspectief, jullie interpretatie van de feiten, jullie overtuigingen en waarden, jullie twijfels en gevoelens uit. Dit doen jullie oprecht en daarmee geven jullie tegelijkertijd anderen de toestemming en de gelegenheid dit ook te doen. Sterker nog, jullie nodigen de anderen als het ware uit om ook zo te handelen, dus (zie Inleiding):

And as we let our Light shine, we give Others permission to Do the same[iv]

Kortom, jullie delen wie jullie zijn met de wereld, met jullie omgeving. Of dat nu in een organisatie is, in familiekring, op school of een andere omgeving. En wie jullie echt zijn, heb ik reeds behandeld in Deel  III: jullie Originele Zelf, die ik soms ook de Creatieve Zelf noem. 

Het is belangrijk om jullie beste ideeën, grootste dromen, grootste angsten, incomplete plannen met anderen te delen. En dit, terwijl jullie anderen de ruimte geven dit ook te doen. Ruimte geven betekent dat men bewust aandacht heeft voor de ander, dat men diep luistert en het standpunt van de ander écht probeert te begrijpen. Het betekent dat men vragen stelt. Níet om te discussiëren of de ander tegen te spreken. Wél om de ideeën van de ander (nog) beter te begrijpen en ervan te leren. Authentiek Interactie betekent dus ook jullie eigen idee van de wereld af en toe op een lager pitje zetten. Als men van een ander iets wilt leren, is het eerste dat men dient te doen: het opgeven van het idee dat men alle antwoorden heeft. Eloïse, Edward en Elvire, ik zeg soms eens al lachend dat ik ooit wel eens volgende tattoo op mijn voorhoofd zal laten plaatsen: “Ik heb de waarheid niet in pacht!”

Tijdens een Authentieke Interactie heeft men oprecht interesse in de mening van de ander. Oprechte interesse betekent volgens mij dat men zowel de unieke ideeën en mening van de ander waardeert als de unieke persoon die ze uitspreekt. 

Kortom, Authentieke Interactie is tweeledig (zoals Henry Nelson Wieman’s ‘two-fold commitment’ – zie o.m. Deel I):

  • Je eigen unieke mening, plannen en ideeën overtuigend en zonder enige terughoudendheid uitspreken naar een ander toe;
  • Bescheiden zijn door ruimte te geven en vragen te stellen om van de beste meningen, plannen en ideeën van anderen te kunnen leren.

Die tweeledigheid van Authentieke Interactie komt volledig tot z’n recht in een van de vaardigheden die onlosmakelijk verbonden zijn met deze karakteristiek van Creatieve wisselwerking, namelijk: Bepleiten en Bevragen. Over deze vaardigheid zal ik later een column wijden (Deel XI).

Gedurende een Authentieke Interactie ontmoet men elkaar echt op het diepste niveau van het ZIJN. Men is zich bewust van de levenszin die men deelt, van de eigen kwetsbaarheid, van de eigen fouten en ook van onbeperkte groeimogelijkheden. De voorwaarden voor Authentieke Interactie is het respecteren van de ander, zoals hij is, en diens mening nooit afkeuren, wel begrijpen. Die condities en voorwaarden zijn factoren die het veilig maken om open en eerlijk te communiceren. Ook omdat de zo noodzakelijke veiligheid nu niet meer moet gewaarborgd worden door discretie, het verbergen van diepere behoeften, het verbergen van mislukkingen, soms zelfs het regelrecht liegen, en het geven van valse, beschermende verklaringen en rationalisaties. Door die veilige openheid is de communicatie nog veel intenser, en is het groeibevorderend effect nog veel sterker. Authentieke Interactie zorgt immers voor een verhoogde kans tot het (later) integreren van de verschillende meningen en ideeën op een creatieve manier en zorgt dus voor een verhoogde kans tot synergie (‘het één en het ander & verschillend van’).

Voorwaarden

Deze prachtvorm van menselijke interactie is niet met iedereen mogelijk, of op gelijk welk ogenblik in iemands levensverhaal. Er zijn een zeker aantal voorwaarden aan verbonden. Worden deze voorwaarden veronachtzaamd, dan lukt het niet, of lukt het in het begin schijnbaar wel en het leidt later tot onaangename complicaties.

Authentieke Interactie heeft vooral nood aan volgende twee basiscondities: Openheid en Vertrouwen. De openheid zet aan om integer te zijn, het vertrouwen ondersteunt de moed die daarvoor nodig is. Over deze condities zal ik het later in een column uitvoerig hebben (Deel IX).

Daaruit volgt dat het functioneringsniveau van de deelnemers aan het gesprek best niet te veel verschilt. Ideaal is dat diegenen die betrokken zijn, geëngageerd zijn om hun Originele Zelf te laten doorschijnen in wat ze zeggen en doen. 

Het is belangrijk dat de motivatie tot deze wederzijdse authenticiteit geschiedt terwille van de essentiële doelstellingen, zoals zich aan de ander tonen zoals men is en daar constructieve feedback op krijgen. Ook graag de ander ontmoeten zoals hij is, en, vooral dan, beiden willen groeien, dus transformeren. Bijbedoelingen van financiële, professionele, sociale of seksuele aard vervalsen het proces, en leiden snel tot manipulatie, ontgoocheling en conflict. Van een authentieke ontmoeting, waarin men elkaar laat zijn zoals men is, is er dan geen sprake.

Authentiek Interactie is ook gebaat met een positieve ingesteldheid teneinde ambiguë uitspraken of meningen in eerste instantie positief te interpreteren. Zo worden deze uitspraken niet vereenzelvigd met de ander, niet gezien als een duurzame karaktertrek. We gaan er van uit dat we allen in een groeifase zitten: van onze gecreëerde zelf naar onze Originele Zelf.

Hieruit blijkt dat Authentieke Interactie gediend is met de werkelijkheid dat eenieder die er aan deelneemt een gelijkaardig doel, positieve intentie en positief engagement heeft (cf. Deel V).

Authentieke Interactie gedijt het best in een klimaat dat Amy Edmondson ‘Psychologische veiligheid’ noemt. Google LLC, het bedrijf achter de Google-zoekmachine, rondde in 2017 een uitgebreid onderzoek af bij 180 van haar teams. Doel was de vraag “Wat maakt een team effectief?“ te beantwoorden. Wat bleek? Wie onderdeel uitmaakt van een team, doet er minder toe dan hoe zij met elkaar samenwerken De internetgigant identificeerde Psychologische Veiligheid als het belangrijkste kenmerk van effectieve teams[v].

Harvard Business School Leadership & Management Professor, Amy Edmondson, deed uitgebreid vergelijkend onderzoek naar de effectiviteit van verschillende teams[vi]. Haar data toonden aan dat effectievere teams meer fouten maakten. Eerst vond ze dit vreemd, maar toen realiseerde ze zich dat effectievere teams niet méér fouten maakten, maar alleen méér communiceerden over het maken van fouten. Er was blijkbaar binnen de teams genoeg vertrouwen en openheid om dat te doen. Toen bedacht ze de term psychologische veiligheid:

Psychologische veiligheid betekent dat teamleden zich veilig voelen om risico’s te nemen en kwetsbaar tegenover elkaar te zijn.

Psychologische veiligheid betekent dat ik word aangemoedigd om mijn ideeën, vragen, zorgen of fouten te delen, zonder dat ik daarvoor gestraft of vernederd word. In de context van deze column zou ik dit als volgt kunnen parafraseren: Psychologische veiligheid moedigt Authentieke Interactie aan, omdat het Openheid en Vertrouwen werkelijk mogelijk maakt.

Eloïse, Edward en Elvire, effectieve teams communiceren over de fouten die zij maken. Ik breek al meer dan veertig jaar een lans opdat men die fouten niet toewijst aan elkaar of anderen en eerder nieuwsgierig is naar de onderliggende oorzaken ervan. Dat ik daarin niet alleen sta las ik onlangs nog in een uitgave van Harvard Business Review[vii].

Dit zijn de drie dingen die je volgens Amy Edmondson kunt doen om psychologische veiligheid te creëren:

  1. Kadert het werk als een leerprobleem in plaats van een uitvoeringsprobleem. Iedereen in staat stellen om fouten te maken én ervan te leren, is het fundament van psychologische veiligheid;
  2. Ten tweede moet men haar of zijn eigen feilbaarheid erkennen. Alles wat men met stelligheid poneert is niet ‘de’ waarheid; 
  3. Men dient er van uit te gaan dat men niet alles kan weten. Blijf daarom nieuwsgierig en stel vragen. Vergeet niet, er bestaan geen banale vragen, er bestaan wel banale antwoorden.

Jullie hebben al begrepen dat ik een bijkomende manier gevonden heb voor het creëren van veiligheid: namelijk door Openheid en Vertrouwen. Daardoor voeg ik een vierde punt aan bovenstaand lijstje toe:

“Wees persoonlijk en open om relaties te bouwen en meer vertrouwen te krijgen, waardoor je weer opener kunt zijn.”

Er is echter een belangrijk verschil tussen de twee concepten:

  • Vertrouwen is een relatie-toestand tussen mensen, of het resultaat van alles wat er tussen de deelnemers aan het creatief wisselwerkingsproces gebeurt;
  • Openheid is een gedrag. Dit is het cruciale verschil. Ik kan zelf besluiten om me naar anderen te openen om zo de positieve spiraal te beginnen die leidt tot meer vertrouwen, wat zorgt voor meer openheid.

Door te begrijpen hoe vertrouwen en openheid zich tot elkaar relateren kan ik ervoor kiezen om net wat opener te zijn dan wat het vertrouwen toestaat. Zo draag ik bij aan de ontwikkeling van psychologische veiligheid en effectiviteit.

Openheid leidt tot meer vertrouwen,

wat de basis legt voor meer openheid.[viii]

Het is belangrijk te verhelderen dat psychologische veiligheid niet een houding van toegeeflijkheid beschrijft, maar eerder een gevoel van vertrouwen dat het team een collega niet zal afwijzen als deze zijn mening geeft. Juist dit verschil maakt dat het constructief conflict mogelijk is. Anders gesteld, bij psychologische veiligheid is het hebben van een afwijkende mening mogelijk en wordt er constructief mee omgegaan.

Psychologische veiligheid verwijst naar een combinatie van vertrouwen, respect voor ieders competentie en als mensen zorg hebben voor elkaar. Een psychologisch veilige omgeving maakt het volgens Edmondson mogelijk om anderen te ondersteunen, problemen te melden, hulp te vragen, en nieuwe ideeën en inzichten ten berde te brengen 

Psychologische veiligheid lijkt ook op groepscohesie, omdat beide een gevoel van betrokkenheid bij het team beschrijven. Het is echter belangrijk om het onderscheid tussen psychologische veiligheid en groepscohesie te verhelderen:

  • Groepscohesie kan de bereidheid om het oneens te zijn verminderen, wat maakt dat er dan te weinig interpersoonlijke risico’s worden genomen. Te sterke groepscohesie kan leiden tot wat groepsdenken (‘Groupthink’) wordt genoemd. Anders gesteld, groepscohesie kan het constructieve conflict tegenhouden, daar het behouden van overeenstemming en eensgezindheid voor de groep belangrijker is dan een kritische overweging van de feiten; 
  • Psychologische veiligheid daarentegen stimuleert de bereidheid om sociaal-onveilige situaties aan te gaan. Men durft z’n mening open te uiten, zelfs al vermoedt men dat die mening ‘tegen de stroom’ ingaat. Dit biedt dan ruimte voor het synergetisch samenvoegen van de ‘tegenstrijdige’ meningen of ideeën, waardoor men transformerend leert. 

Eloïse, Edward en Elvire, laat jullie leiden door jullie eigen zoektocht naar waarheid. Wees authentiek in jullie interactie met betrekking tot die waarheid en klamp jullie er tezelfdertijd niet aan vast. Zoek niet naar applaus en erger jullie ook niet aan afkeuring. Luister naar ‘de’ waarheid van de ander, zonder die direct af te wijzen. Streef steeds naar interafhankelijkheid. Wees onverschrokken in jullie interactie en blijf vriendelijk. Leer steeds uit jullie Authentieke Interactie

Iemand die Authentieke Interactie van binnen uit beleefde en dit op een uitzonderlijke manier was Prof. dr. Etienne Vermeersch. Die Vlaamse filosoof, ethicus, klassiek filoloog, unieke denker en opiniemaker, en dit alles op een uitzonderlijk integere manier, was een tiental jaar ouder dan mij en heeft op mij een énorme indruk gemaakt en nagelaten. Hij blijft voor mij een lichtend voorbeeld, want een echt rolmodel in het beleven van Creatieve wisselwerking van binnenuit. Ik heb Prof. dr. Vermeersch ooit eens gevraagd voor een lezing, maar hij antwoordde beleefd waarom hij niet op m’n uitnodiging kon ingaan. Hij was toen lezingen bewust aan het afbouwen, hoewel hij nog dagelijks aanvragen daartoe kreeg. Ik heb dat altijd zeer spijtig gevonden. Hij overleed vorige maand (januari ’19)[ix]. Een van zijn wijsheden is ook mijn boodschap naar jullie toe: 

Geloof mij niet, denk zelf na[x]


[i]Bruce Springsteen. Quote uit z’n Key Note Speech‘We live in a post–authentic world’, – 15 March 2012, South by Southwest festival, Austin, Texas. US

[ii]https://www.huffingtonpost.com/2014/09/15/brene-brown-how-to-be-yourself_n_5786554.html 

[iii]Leo Van Lier. Interaction in Language Curiculum: Awareness, Autonomy and Authenticity. New York, NY: Routledge, 2013.

[iv]Marianne Williamson. A Return to Love:  reflections on the principles of a course in miracles. New York, NY: HarperCollins Publishers, 1992.

[v]https://rework.withgoogle.com/blog/five-keys-to-a-successful-google-team/

[vi]Amy Edmondson, Psychological Safety and Learning Behavior in Work Teams
. Johnson Graduate School of Management, Cornell University. Administrative Science Quarterly, Vol. 44, No. 2 (June, 1999), pp. 350-383.

[vii]https://hbr.org/2018/04/the-two-traits-of-the-best-problem-solving-teams

[viii]https://www.frankwatching.com/archive/2018/06/27/waarom-psychologische-veiligheid-essentieel-is-effectieve-teams/

[ix]Tex Van berlaer: Vlaanderen neemt afscheid van Etienne Vermeerschhttps://www.knack.be/nieuws/belgie/vlaanderen-neemt-afscheid-van-etienne-vermeersch-het-kon-hem-niet-schelen-of-hij-applaus-kreeg-van-links-of-rechts/article-longread-1421227.html

[x]Trui Engels: ‘Geloof mij niet, denk zelf na’: 21 wijsheden van Etienne Vermeerschhttps://www.knack.be/nieuws/mensen/geloof-mij-niet-denk-zelf-na-21-wijsheden-van-etienne-vermeersch/article-longread-141009.html

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.