BLIJF WAKKER ! – DEEL XVII

HOE ZOEK JE ‘DE PLUS ACHTER DE MIN’? 

Because these are the times when we’ve also seen folks marching, and in the highest offices of our land who want to speak to our darkest angels, who want to call up the ugliest and the most divisive ghosts of America’s past, and they want to destroy the idea of an America for all. That’s their intention. That’s what we’ve been seeing in the outrage of the broken families on the border, and in hate-filled marches on American streets, this year. Things I never thought I would see again in my lifetime. Things that I thought that were dead and gone forever, on the ash heap of history. 

We’ve come too far and worked too hard, too many good people paid too high a price, and paid with their lives to allow this to happen now … There’s been too much hard work done, and sacrifice. There’s a beautiful quote by Dr. King that says, “The arc of the moral universe is long but it bends towards justice.” It is important to believe in those words and to carry yourself, and to act accordingly, to live with compassion, and have faith in that what we’re seeing now, is just another hard chapter, in the long, long ongoing battle for the soul of the nation.[i]

– Bruce Springsteen 

Springsteen on Broadway – The Ghost of Tom Joad (Introduction) – 2018 

Eloïse, Edward en Elvire, wanneer iemand iets beweert wat in jullie oren negatief klinkt, kan het moeilijk zijn om zelf niet negatief of defensief te reageren. Die reacties zijn, zoals jullie onderhand wel weten, uitingen van de persoonlijke Vicieuze Cirkel. Men verschanst zich in het eigen gesloten Mentaal Modelen bestookt van daaruit de mening van de ander. In vorige delen heb ik reeds aangetoond dat achter iets negatiefs steeds iets positiefs verscholen zit. Jullie herinneren zich zeker het verhaal van ‘De boer en z’n Zen Meester’ (Deel II). Ik gebruik doelbewust het woord verscholen. Want we zien het positieve in de mening van de ander, die we als negatief ervaren, niet meteen. Toch is het er! Teneinde onze ‘kniereflex’ reactie – afwijzen van de mening van de ander – af te remmen, kunnen we het positieve, dat in die mening verscholen zit, zoeken. Daartoe kan men een vaardigheid aanleren die ik, in navolging van Coert Visser[ii], ‘de plus achter de min’ zoeken heb genoemd. 

Het draait hier om het waarderend begrijpen van het voor jullie nieuwe standpunt of inzicht. Jullie raken niet uit de Vicieuze Cirkel van het (ver)oordelen, tot jullie dit standpunt ten volle begrepen en bovendien ook gewaardeerd hebben. Daartoe dient men z’n oordeel als het ware op te schorten en het eigen denkkader aan de kant te schuiven. Daarbij dient men de mening van de ander vanuit een nieuw perspectief te bekijken. Elke gesprekspartner dient daarenboven de innerlijke zekerheid te hebben dat elk standpunt iets positiefs herbergt, en bovendien ook de moeite doen om dit positieve te vinden. Het is dus belangrijk de houding ‘het positieve dat verscholen is, te zoeken en ook te vinden’ te hebben. Dit stimuleert niet alleen eigen nieuwe denkpatronen, maar ook die van anderen. 

Overigens zijn de begrippen positief en negatief van dezelfde orde als de begrippen goed en kwaad. Anders gesteld, deze begrippen zijn sterk contextueel gebonden. Wat in de ene situatie positief is, is in een andere negatief. Wat in de ene cultuur als positief ervaren wordt, krijgt in een andere cultuur een negatieve beoordeling. 

Zo werd ik in Calcutta Indië ooit (in januari 1977 om precies te zijn) voorgesteld aan de echtgenote van de CEO van het ingenieursbureau KREBS INDIA. Ik stak m’n hand uit om haar, bij wijze van begroeting, een handdruk te geven. De dame in kwestie deed echter een stap achteruit, mij beduusd achterlatend. Gelukkig kreeg ik enkele minuten later tekst en uitleg van de achttienjarige dochter van het echtpaar, die het tafereel had geobserveerd. Gezien haar moeder de vijftig gepasseerd was en ik een prille dertiger, had ik, bij wijze van begroeting, de zoom van haar sari, ter hoogte van haar voeten, dienen aan te raken. In onze cultuur, en nu zeker in het #metoo tijdperk, denk ik niet dat het een goed idee zou zijn om, als begroeting van een dame, te knielen en de zoom van haar jurk aan te raken. In het uur dat daar op volgde, heb ik meer geleerd over de culturele verschillen tussen Indië en West-Europa dan in de dertig jaar daarvoor. 

Zo kreeg ik van die oudste dochter des huizes de wind van voor omdat ik geen trouwring droeg. Ik had al verteld dat ‘ons Rita’ en dochter Daphne in België gebleven waren. Het was toen niet de gewoonte dat de familie van de start up ingenieur meereisde naar de plaats van de opstart van de nieuwe eenheid. De jonge dame in kwestie vroeg mij toen langs haar neus weg: “Of ik ook zo’n Fransman was?” Ik begreep haar cryptische vraag niet. Ik had haar toch net verteld dat ik niet de Franse nationaliteit had?!? Ik vroeg haar wat ze bedoelde met haar – naar haar lichaamstaal en de klankkleur van haar stem te oordelen – sarcastisch bedoelde vraag. Ze verduidelijkte dat elke Franse start-up ingenieur, die ze de laatste paar jaar had zien voorbijkomen, ook geen trouwring droeg en blijkbaar op Indische ‘versiertoer’ was geweest. Toen ik opmerkte dat geen enkele van de aanwezige dames een trouwring droeg, repliceerde zij met de tegenvraag: ‘Of ik kleurenblind was?” Ik ben inderdaad kleurenblind en toch onderscheid ik de hoofdkleuren, dus ging ik daar niet op in. Toen vroeg ze mij of ik verschillende kleuren zag ter hoogte van de haarscheiding van de aanwezige dames. Inderdaad dat zag ik. Elke dame had in hun gitzwarte haar, ter hoogte van de haarscheiding, inderdaad een kleur aangebracht. Dan kreeg ik de handleiding: haar kleur betekende ‘Maagd’ en de rode vermiljoen kleur van de haarscheiding van haar moeder en alle andere dames: ‘Gehuwd’. In beide gevallen was de bijhorende boodschap: “Don’t touch!” Blijkbaar had de jonge dame geen hoge dunk van West Europese heerschappen en had ze mij al van een weinig fraai label voorzien. En dat laatste omdat ik geen trouwring droeg.[iii]

Kort nadien werd de eerste gang van het avondmaal geserveerd. Alle aanwezigen, zo’n zestien personen, op dit, ter ere van m’n aankomst in Indië, georganiseerd feestje zaten in een cirkel. Aan de ene kant van de middellijn ervan zat de CEO geflankeerd door z’n ega, dus aan de andere kant van die imaginaire middellijn. De ene helft van de cirkel was toegewezen aan de dames van het gezelschap, de andere aan de heren. De heren waren zo te zien gerangschikt volgens ouderdom. Daar ik de jongste man van het gezelschap was, werd mij de plaats diametraal tegenover de echtgenote van de CEO toegewezen. Links van mij zat de dochter van de CEO, die dus recht tegenover haar vader zat. De rangorde van de dames werd bepaald door de relatie die ze hadden met de heren. Ik begreep toen dat de tiener uitgenodigd was om het aantal dames in evenwicht te brengen met het aantal heren. Toen iedereen een kom met het voorgerecht in de handen had, startte de CEO met het verorberen van de inhoud, in cascade gevolgd door de andere heren. Ik kan onmogelijk het daarbij horend klankspel beschrijven. Zelf startte ik niet met eten, vastbesloten de vrouw des huizes te laten voorgaan, want dat vond ik beleefd. Die dame keek mij zeer minzaam aan, maar startte niet met eten. Plots voelde ik een scherpe pijn ter hoogte van m’n linker enkel. De tiener had mij, met de punt van haar schoen, een flinke streep gegeven, al sissend: “Eat!!!”. Enkel toen ik begon te eten, startte haar moeder en, in cascade, ook de andere dames tot en met m’n ‘tafeldame’. Die laatste wel met een goed hoorbare “Oefff”.

Of een mening of een gedrag nu positief of negatief is, hangt dus sterk af van zowel de context als het gehanteerde referentiekader. Wij kleven een oordeel op die mening, maar dat wil niet zeggen dat ons oordeel correct en definitief is.

Eloïse, Edward en Elvire, jullie weten ondertussen ook dat, wanneer jullie een mening van de ander niet waarderen en deze ‘vanuit de heup’ afschieten, omdat jullie het een ‘slecht’ idee vinden, het risico groot is dat de ander de volgende keer over haar of zijn ideeën, ook al zijn het ‘goede’, de mond zal houden. Tel uit jullie winst! 

Valuing the differences is the essence of synergy – the mental, the emotional, the psychological differences between people. And the key to valuing those differences is to realize that all people see the world, not as it is, but as they are

Stephen Covey 

de plus achter de min’zoeken 

Deze vaardigheid is gebaseerd op de aanname dat uiteindelijk niemand uit is op het negatieve. Het feit dat de ander met jou in gesprek is, is een aanwijzing dat de ander in ieder geval de wil heeft met jou samen te werken en eigenlijk hoopt dat de interactie nuttig zal zijn. Dus moet er, met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid, iets positiefs zitten achter wat de ander zegt of doet. Dit laatste kan er voor jou negatief uitzien, omdat het niet ‘past’ in je (denk)kader (Mentaal Model of referentiekader), toch is er minstens een positief element – voor jou nog verscholen– achter het negatieve. Wij zien van nature niet het gehele plaatje. Daar moeten we moeite voor doen. Overigens, de volledige ‘waarheid’ gaan we toch nooit achterhalen. Door in dialoog te gaan, kunnen we wel meer van ‘de waarheid’ te weten komen. 

Waarderend Begrijpen, betekent dat men het als haar of zijn taak ziet de verborgen plussen achter de min te vinden; want het zijn er meestal meerdere. Door gerichte vragen te stellen – Nederig Vragen – en dit op een respectvolle en nieuwsgierige manier, is het waarschijnlijk dat men zowel zichzelf als de andere persoon helpt om de positieve elementen van zijn idee, van zijn perceptie, boven water te krijgen. 

Eloïse, Edward en Elvire, wanneer elk van jullie zich deze vaardigheid heeft eigen gemaakt, ontvouwt zich in jullie hoofd – wanneer jullie geconfronteerd worden met zogenaamd negatieve uitingen (de ‘minnen’) – in hoog tempo het volgend proces:

  1. Men onderkent dat de mening van de ander niet prettig aanvoelt;
  2. Men vergeeft zichzelf de defensieve reflexen die men voelt opkomen;
  3. Men herinnert zich dat men niet de waarheid in pacht heeft, dus dat die defensieve reflexen naast de kwestie zijn;
  4. Men besluit bewust zich niet te laten leiden door deze reflexen;
  5. In plaats daarvan herinnert men de aanname dat achter iedere min een plus verstopt zit, en dat het voor beiden beter is die plus te vinden;
  6. Men verplicht zichzelf de plus achter de min te zoeken;
  7. Men erkent wat de ander heeft gezegd en toont begrip;
  8. Men zoekt naar de plus door de afknalzin, die opwelt, positief te herformuleren en door gerichte vragen te stellen;
  9. Wanneer men de plus heeft gevonden, vat men die samen en kan er door beiden verder aan de weg getimmerd worden.

Een woordje uitleg bij punt 4. Men focust zich daarbij op het heden. Die focus heeft veel te maken met Mindfulness. Men is zich bewust van wat in het eigen hoofd omgaat en men leidt de gedachten van de Monkey Mind (zie Deel II en Deel XIV) naar de uitgang. Men focust zich op wat werkelijk gezegd is, niet op welke gevoelens dit oproept. Men laat die laatste los. Men kiest voor Mindful in plaats van Mind Full: 

Hier zijn enkele voorbeelden van reacties en vragen die bruikbaar kunnen zijn: 

  • “Je hebt vast een goede reden om dat te zeggen (of te doen). Kan je me die meedelen?”; 
  • “Ik zou het interessant vinden om daar iets meer over te horen.”; 
  • “Wat is belangrijk voor jou?”; 
  • “Kun je me iets meer vertellen over waar je aan zit te denken? Ik zou het graag 
  • weten om een en ander te kunnen begrijpen.”

Deze aanpak heeft verschillende voordelen: 


  • Hij neemt de ander heel ernstig en dit wordt bijna altijd erg gewaardeerd. Praktisch iedereen heeft een sterke drang tot wederkerigheid, wat betekent dat wanneer je de ander ernstig neemt, deze jou ook au sérieux zal nemen;.
  • Hij maakt het makkelijker voor anderen om te uiten wat hen dwarszit. Misschien gaat het proces te snel voor hen en kunnen ze het niet volgen. Misschien hebben ze deze aanpak al eerder geprobeerd en werkte die niet. 
  • Hij maakt het voor de ander mogelijk je te helpen jouw aanpak bij te sturen en daardoor effectiever te worden. ‘Weerstand’ kan helpen om te ontdekken wat belangrijk is voor de ander. Door te begrijpen wat de ander zegt, kan men haar of zijn aanpak aanpassen en beter op de context van de ander afstemmen. 

Het zien van zowel positieve als negatieve elementen in wat de ander zegt, is een onontbeerlijk en waardevol element van het leren. Wat ieder van ons dient te doen, is zowel de positieve als de negatieve elementen terzelfder tijd aanvaarden. Dit zowel voor eigen standpunten als voor standpunten van de ander. Dit laatste teneinde te leren van de waarheid van de ander. Wanneer je direct oordeelt in de zin van ‘goed’ of ‘slecht’, is dit nadelig voor je vermogen om waarderend te begrijpen. 


De huidige neurowetenschap bevestigt vele van Freuds ontdekkingen betreffende de menselijke geest. De menselijke geest is verre van een statische entiteit, maar een wervelend geheel met een grote graad van complexiteit. Niet alleen zijn verschillende ideeën met elkaar in conflict; hetzelfde idee trekt terzelfder tijd – ‘onvermijdelijk’ zou Freud gezegd hebben – positieve en negatieve evaluaties aan. 

Psychoanalyse beschrijft levendig hoe mensen trachten om te gaan met dit altijddurend conflict. Een strategie is de positieve emotionele inhoud van de negatieve af te splitsen. Een volwassener strategie bestaat erin het conflict te aanvaarden en ervan te leren. 

Elk nadeel heb z’n voordeel. 

Johan Cruyff

Bij de plus achter de minzoeken, is het belangrijk om goed door te vragen. Hierdoor wordt het steeds duidelijker wat iemand belangrijk vindt en waarom dat voor die persoon zo belangrijk is. Terwijl de ander dit stap voor stap duidelijker maakt, zal zij of hij in het algemeen ook rustiger worden. Bij het doorvragen houdt men twee aspecten in gedachten: het waten het waartoe. De onderstaande figuur illustreert dit. Daarbij maken de respectievelijke groottes van de ‘min’ en ‘plus’ ovalen duidelijk dat enerzijds de ‘min’ in het oog springt en dat anderzijds men moeite moet doen om de ‘plus’ te ontdekken. Ik gebruik hier bewust het begrip ‘ont-dekken’ omdat de ‘plus’ er op een verscholenmanier wel degelijk is.

Wanneer men zich in eerste instantie negatief uit, dan benoemt men in feite wat men niet wil, waar men last van heeft. Wanneer men echter op zoek gaat naar de plus achter de min dan kan men stap voor stap onder woorden gaan brengen wat men wel wil. Anders gesteld, men verduidelijkt wat men waardevol vindt. De wat-vraag is de vraag teneinde te kunnen ontdekken wat men in de plaats wil van datgene waar men nu ontevreden over is. Met andere woorden, het is de vraag betreffende hoe men zou willen dat de situatie transformeert. De waartoe-vraag gaat over wat het voordeel van die gewenste situatie is. Met andere woorden, wat er effectief beter zou zijn/gaan als de ‘Wat?’ werd gerealiseerd?

Eloïse, Edward en Elvire, wanneer men zo doorvraagt, ontstaat er meestal een heel helder plaatje van wat iemand zou willen en waarom dat belangrijk voor die persoon is. Jullie luisteren aandachtiger en beginnen daardoor beter te begrijpen dat de persoon niet iets negatiefs nastreeft, en dat er werkelijk iets positiefs zit achter wat jullie op het eerste gezicht als negatief beoordelen. Dit leidt er vaak toe dat er meer begrip en welwillendheid ontstaat en dat de kans op samenwerken toeneemt. Een samenwerking die uiteindelijk zal leiden naar ‘het één en het ander & verschillend van’ antwoorden op cruciale vragen of dito oplossingen voor de problemen die zich voordoen.


[i]Bruce Springsteen, Quote uit The Ghost of Tom Joad (Introduction) van live album Springsteen on Broadway, Columbia Records, 2018

[ii]Coert Visser: https://progressiegerichtwerken.nl/de-plus-achter-de-min-zoeken/

[iii]Ik droeg toen m’n trouwring niet omdat a) dit ‘not done’ is wanneer men een industriële installatie opstart en b) omdat ik nogal onhandig ben (dit is een eufemisme, hé Eloïse ?!?) en daardoor zeker m’n trouwring ergens verloren zou hebben, indien ik deze naar Indië had meegenomen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.