Flow en Mindfulness (deze column is een ‘antwoord’ op een column van Coert Visser)

Flow is volgens mij heel sterk vergelijkbaar met Creatieve wisselwerking [Creative Interchange (CI)]. Men is namelijk in Flow wanneer men het creatieve wisselwerkingsproces zijn werk laat doen. Men er dus met andere woorden niet pal in de weg ervan gaat staan. Dan is mijn lijfspreuk waar: “The [CI] Process is the Leader”.

Met Creatieve wisselwerking heb ik heel wat ervaring (én er nog heel veel van en door te leren). Volgens mijn aanvoelen zijn Flow en Creatieve wisselwerking dus synoniemen, vandaar dat ik kies voor Creatieve wisselwerking. Het voordeel dat ik in Creatieve wisselwerking zie, is dat er een duidelijke beschrijving van bestaat, dat iedereen het proces kan zien werken (indien hij maar de tijd neemt om het ontwikkelingsproces van kleine kinderen te observeren), dat de condities nodig om het goed te laten functioneren geïdentificeerd zijn en dat er bovendien vaardigheden kunnen aangeleerd worden die creatieve wisselwerking in de hand werken.

Kortom, voor mij is het concept ‘Flow’ iets te zweverig, wat te wazig en heeft het te weinig handvatten (ik geef direct toe dat dit aan mij ligt, vanuit mijn gekleurd bewustzijn). Voor mij is Creatieve wisselwerking concreet en helder. Ik beweer NIET dat het gemakkelijk zou zijn om Creatieve wisselwerking te beleven. Dat dit helemaal niet gemakkelijk IS, komt voornamelijk omdat er ook een tegenwerkend proces bestaat. Dat proces wordt de Vicieuze Cirkel genoemd wordt. De twee processen remmen elkaar. Met andere woorden als het ene actiever wordt, wordt het andere minder actief. Spijtig genoeg is (althans in mijn ervaring) de Vicieuze Cirkel meestal sterker dan Creatieve wisselwerking. Vandaar ook dat Creatieve wisselwerking (en dus ook Flow) zo weinig ‘zichtbaar’ is. Beiden processen zijn natuurlijke menselijke processen en kunnen dus geobserveerd worden, indien men daar de moeite voor doet.

Creatieve wisselwerking ligt aan de basis van de creatieve transformatie van het individu. Zie maar naar de creatieve transformatie bij elke gezonde zuigeling. Die transformeert zichzelf met behulp van Creatieve wisselwerking van zuigeling, over baby, peuter en kleuter tot kind. In de beginfase van die transformatie wordt Creatieve wisselwerking nog niet afgeremd door de Vicieuze Cirkel. De Vicieuze Cirkel komt enkel maar op gang van zodra de ‘intrinsieke waarde’ van de baby/peuter voorwaardelijk wordt. Van zodra de baby, van in onze culturen meestal net nog geen jaar, de boodschap krijgt dat hij ‘waardevol’ is indien hij zich aan bepaalde regels en voorschriften houdt. Zijn ‘intrinsieke waarde’ wordt ‘conditioneel’. Creatieve Wisselwerking wordt van dan af aan, hoe langer hoe meer, geremd door de Vicieuze Cirkel. Die Vicieuze Cirkel wordt meestal echt gestart wanneer de kleuter kind wordt en dus schoolplichtig. In het eerste leerjaar worden de eisen en voorwaarden om blijvend als waardevol gezien (en gevoeld) te worden langzaamaan opgestapeld. Het kind komt daarbij los van zijn ‘intrinsieke waarde’ en moet blijvend ‘zich te gedragen’ om blijvend gewaardeerd te worden. Met andere woorden (Engelse in dit geval), WORTH wordt ingeruild voor VALUE, wat ik dan vertaal als: “Intrinsieke waarde wordt extrinsieke waarde”. Wij, volwassenen, zijn daardoor praktisch allemaal ‘los’ van onze intrinsieke waarde en wringen ons in alle mogelijke bochten om toch maar gewaardeerd te worden.

De ontdekker van dit natuurlijk proces (het werd uiteraard niet uitgevonden) is dr. Henry Nelson Wieman. Gezien het een natuurlijk proces is, vind je in de literatuur heel wat andere personen die dit proces beschreven hebben. Ik volg echter, om redenen die met mijn levensloop te maken hebben, sinds twintig jaar de interpretatie die Henry Nelson Wieman aan Creative Interchange gaf in zijn (voor mij) meest toegankelijke boek: ‘Man’s Ultimate Commitment’. Het proces zelf werd in moderne bewoordingen, en daardoor beter toepasbaar in organisaties, hertaald door dr. Charles Leroy (‘Charlie’) Palmgren, die ik mijn vriend mag noemen (en bovendien ook vaak mijn derde vader noem – cf. een eerdere column). De grote verdienste van Charlie is niet alleen dat hij het religieus filosofisch jargon van Henry Nelson hertaalde in begrijpbare taal. Charlie identificeerde de basiscondities nodig voor de goede werking van Creatieve Wisselwerking en bovendien ook heel wat van de vaardigheden nodig voor het succesvol beleven ervan. Misschien wel de grootste verdienste van Charlie is zijn voorstelling van het tegenwerkend proces: de Vicieuze Cirkel. Een meesterlijke beschrijving van het fenomeen ‘Vicieuze Cirkel’ vind je in het boek dat hij samen met Stacie Hagan schreef: “The Chicken Conspiracy”. De condities en de vaardigheden nodig om Creatieve wisselwerking succesvol te laten zijn verwerkte Charlie in zijn boek “The Ascent of the Eagle”. Mijn eigen bescheiden bijdragen zijn een beschrijving van Creatieve wisselwerking in deel III van het boek ‘Creatieve wisselwerking’ (2001) en de toepassing van Creatieve wisselwerking tijdens ‘stevige’ gesprekken in ‘Cruciale dialogen’ (2012). Dit laatste boek beschrijft de praktische dagelijkse toepassing van Creatieve wisselwerking. Voor geïnteresseerden: je kunt een paar hoofdstukken van ‘Creatieve wisselwerking’ en hoofdstuk 3 ‘Vicieuze Cirkel’ van ‘Cruciale dialogen’ vinden op Slideshare (à toutes fins utiles zou de Fransman zeggen).

Tot slot een metafoor voor de tegenwerkende processen Vicieuze Cirkel en Creatieve wisselwerking (met dank aan dochter Daphne die beeld dit eind vorige eeuw in Atlanta uit haar mouw schudde):

figuur 47

Wat Mindfulness betreft:

Dit begrip is voor mij een synoniem van Awareness. Er is een duidelijk verschil tussen ‘Awareness’ en ‘Consciousness’, hoewel ze beiden gewoonlijk in het Nederlands als ‘bewustzijn’ vertaald worden. Woordenboeken helpen ons niet om het onderscheid te maken in het Nederlands. Ik doe dat persoonlijk door ‘Awareness’ ‘helder bewustzijn’ en ‘Consciousness’ niet ‘troebel bewustzijn’ (zou ook kunnen), maar ‘gekleurd bewustzijn’ te noemen.

Awareness werd prachtig beschreven door Anthony de Mello SJ in zijn gelijknamig boek. Charlie Palmgren, Richard Rohr en vele anderen noemen het ook ‘non dual’ bewustzijn. Awareness of Helder Bewustzijn is het niet oordelend ervaren van de werkelijkheid; van de feitelijke, observeerbare gegevens (zoals in fase 1 ‘Communicatie’ van het Cruciale Dialoogmodel – boek ‘Cruciale dialogen’). Wij, westerlingen, hebben het daar enorm moeilijk mee want onze mindset, ons referentiekader, ons mentaal model, ons paradigma (kies zelf maar je favoriete begrip) zorgt ervoor dat die werkelijkheid praktisch ogenblikkelijk ingekleurd wordt. Wij zien de werkelijkheid als het ware door de glazen van onze gekleurde bril. Ik noem dit, zoals gesteld, het ‘gekleurd’ (of troebel als je daar voor kiest) bewustzijn, want de werkelijkheid – die enkel met het helder bewustzijn correct gezien wordt – wordt vervormd, vertroebeld, gekleurd door ons eigen denkkader, ons persoonlijk paradigma.

Jullie begrijpen nu wel dat ik enorm gepassioneerd ben door deze materie, hoewel (of mede misschien doordat) ik waarschijnlijk er nog geen tiende echt van begrijp… blijf proberen, Johan, blijf proberen… No, Johan, try not, do or do not, there is no try (mijn eerste en natuurlijke vader, Richard, in 1964 en Yoda in 1980 in Star Wars V “The Empire strikes Back”).

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.