Tagarchief: Geertrui De Meester

BLIJF WAKKER ! – DEEL XXXVIII

HOE LICHT TE LEVEN IN DONKERE TIJDEN?

I got two pins in my ankle and a busted collarbone.

A steel rod in my leg, but it walks me home[i].

Bruce Springsteen – Drive Fast (The Stuntman) – 2019

Eloïse, Edward en Elvire, in een eerdere column had ik het al over een belangrijk opgave in jullie leven, met name kunnen vreugdevol leven met donkere realiteiten. Die opgave is werkelijk cruciaal, vandaar dat ik er nu een volledige column aan wijd. 

Inleiding

Een Nederlands spreekwoord zegt het treffend: “Elk huis heeft zijn kruis”. Met andere woorden, elk huis heeft zijn lijden of geen gezin blijft geheel voor leed gespaard. Het kruis verwijst natuurlijk naar het symbool van lijden: het kruis ‘ons Heren’, waaraan Jezus Christus zijn gruwelijke dood stierf. Het spreekwoord is uiteraard niet nieuw en kwam al in de 17de eeuw in ons taalgebied voor: “Geen huys en vind-me zonder kruys.[ii]” Ook in andere talen vindt men dit spreekwoord. In het Duits klinkt dat als: “Jedes Haus hat zein Kreuz.” In het Engels wordt de link met Christus’ lijden weggelaten: “Every house has its trial.”

Gebed om Kalmte

Niemand wordt dus voor leed gespaard, dit is de donkere realiteit van het leven. Een andere eigenheid van het leven is dat de meeste van de vormen van die donkere realiteit niet van binnenuit kunnen beheerst worden. Ze vallen je toe en het enige dat men kan doen is er in die mate mee omgaan dat het leven nog meer dan waard is geleefd te worden. Dit brengt mij terug tot het ‘Gebed om Kalmte’ van Reinhold Niebuhr, waarvan ik al de beginregels in een eerdere column citeerde. Laat ik nu dit ronduit prachtige gebed, dat oorspronkelijk in 1943 in het Engels werd geschreven met als titel “Serinity Prayer”, citeren:

God, schenk mij de kalmte om te aanvaarden wat ik niet kan veranderen,
de moed om te veranderen wat ik kan veranderen
en de wijsheid om het verschil hiertussen te zien.
Om één dag tegelijkertijd te leven,
om van één moment tegelijkertijd te genieten,
om moeilijke tijden te accepteren als het pad naar de vrede,
om deze zondige wereld, net zoals Hij deed, te aanvaarden zoals het is,  niet zoals ik wil dat deze zou zijn,
om erop te vertrouwen dat Hij alle dingen zal rechtzetten als ik me aan Zijn wil overgeef, om in dit leven gelukkig genoeg te zijn en om met Hem overgelukkig te zijn:voor altijd in het volgende leven. Amen.

Gebed om Kalmte – Wat betekent het?

De woorden hebben een bijzondere betekenis voor mensen die “op zoek zijn naar kalmte en rust” in woelige, wanhopige of onzekere tijden. Dit gebed is, door de jaren heen, nauw verbonden geraakt met heel wat stappenplannen (zoals het oorspronkelijke twaalfstappen programma van de AA – Anonieme Alcoholisten), omdat het kracht en kalmte biedt op de zoektocht naar een stabieler leven.

Eloïse, Edward en Elvire, zoals jullie wel vermoeden geef ik aan dit gebed een lichtelijk andere betekenis dan echte gelovigen. Dit komt omdat ik, zoals reeds in vorige columns aangestipt, niet in God geloof als een bovennatuurlijk wezen, maar wel in God als een natuurlijk proces, met name het creatief wisselwerkingsproces.

Wanneer ik aan dit gebed denk, verbind ik mij met het creatief wisselwerkingsproces en erken ik dat dit zowat het enige is die mij (en anderen) innerlijke vrede kan brengen, zelfs wanneer ik mij in chaotische omstandigheden bevind. De wonderbaarlijke aanwezigheid van dit proces in mijn leven kan mij een kalmte brengen die nergens anders gevonden kan worden. 

Totdat we de vrede van Creatieve wisselwerking toestaan om ons verstand, ons hart en onze ziel binnen te treden, zullen we nooit die unieke kalmte ervaren, die de zwaarste omstandigheden in het leven kan weerstaan.

Het gebed heeft het verder over acceptatie, moed, wijsheid en overgave. Het gaat in feite om een overgave aan Creatieve wisselwerking. Over dit laatste heeft de ontdekker van het creatief wisselwerkingsproces, Henry Nelson Wieman, het prachtig boek ‘Man’s Ultimate Commitment’ geschreven[iii].

Het tweede gedeelte herinnert mij eraan dat we erop moeten vertrouwen dat het van binnenuit beleven van Creatieve wisselwerking alles tot een goed einde zal brengen en dat we herkennen dat we, normaal gesproken, de moeilijkheden in deze ondermaanse wereld of de daden van anderen niet echt zelf in de hand hebben. Ik geloof sterk in de boodschap van het ‘Gebed om Kalmte:  “Vertrouw op Creatieve wisselwerking, leef één dag tegelijkertijd en geniet van elk moment.”

Gebed om Kalmte – Hoe breng ik dat in de praktijk? 

Doorzettingsvermogen en successen ontstaan niet in goede tijden. Zij ontstaan tijdens beproevingen. Die beproevingen overvallen ons, en meestal op een moment dat we het niet verwachten. En die beproevingen zorgen niet zelden voor een chaotische omgeving. De definitie die Paul De Sauvigny de Blot optekent in z’n dissertatie geeft duidelijk de link: “Een chaotische omgeving is een situatie waar alles als het ware door het toeval wordt bepaald en niet meer door bepaalde oorzaken te verklaren is.[iv]” Enkel de mens kan met het toeval omgaan. Bij het werken met het toeval gaat het vooral om waarden en gevoelens, om emotionele betrokkenheid van mensen, die zin weten te geven aan de grilligheid van de chaotische werkelijkheid. 

In deze chaotische omstandigheden dienen we op de kracht van Creatieve wisselwerking te vertrouwen. We begrijpen niet altijd ‘waarom’ bepaalde dingen gebeuren en als puntje bij paaltje komt hoeft dat niet altijd. Zeker niet wanneer de oorzaak ‘toeval’ is.

Eloïse, Edward en Elvire, jullie weten onderhand wel dat ik Jezus Christus niet zie als God maar wel als een uniek iemand die Creatieve wisselwerking als geen ander van binnenuit heeft beleefd. Wanneer Jezus zei: “Kom naar mij, jullie die vermoeid zijn en onder lasten gebukt gaan, dan zal ik jullie rust geven. Neem mijn juk op je en leer van mij, want ik ben zachtmoedig en nederig van hart. Dan zullen jullie werkelijk rust vinden, want mijn juk is zacht en mijn last is licht.’” (Mattheüs 11:28-30) dan hoor ik een oproep om zich totaal te engageren voor Creatieve wisselwerking. Dit is ‘Man’s Ultimate Commitment’! In dit citaat van Mattheüs zie ik ook het belang van de laatste zin van het ‘Gebed om Kalmte’. Met name, als we ons aan Creatieve wisselwerking overgeven, dan kunnen we met Creatieve wisselwerking overgelukkig zijn in dit leven en voor altijd in het volgende leven. Dit laatste hoeven jullie niet letterlijk, maar overdrachtelijk, te nemen: ik, Johan Roels, zal in jullie verder leven en overgelukkig zijn indien jullie, Eloïse, Edward en Elvire, Creatieve wisselwerking van binnenuit beleven.

Het in praktijk brengen van het ‘Gebed om kalmte’ komt dus neer op het van binnenuit beleven van Creatieve wisselwerking. En hoe je dit dan weer doet, heb ik, zo goed en zo kwaad als ik kon, in deze column serie uit de doeken gedaan.

Living Richly with dark Realities[v]

Eloïse, Edward en Elvire, als er één hoofdstuk uit de verschillende boeken van Henry Nelson Wieman een ‘must to read’ is, dan is dat wel hoofdstuk drie van ‘Man’s Ultimate Commitment’.

Henry Nelson Wieman heeft het in dit hoofdstuk over de dualiteit tussen goed en kwaad. De kernzin is : “the full reality of good is not unveiled to the human mind until the full reality of evil is exposed to the appreciative consciousness.” Ik vertaal dat vrij als: “Men kan het goede enkel werkelijk appreciëren indien men ook de duistere realiteiten waarderend kan begrijpen.“ Er is met andere woorden geen manier om ‘rijk’ te leven tenzij in de aanwezigheid van de duistere werkelijkheid.

Die duistere werkelijkheid is volgens Wieman uiteraard negatief op zichzelf, maar die negativiteit wordt versterkt wanneer men weigert te onderkennen wat de realiteit in werkelijkheid is. En die werkelijkheid kan men enkel (h)erkennen door het van binnenuit beleven van Creatieve wisselwerking. Het standpunt van Wieman is, en ik volg hem daarin volledig wegens mijn eigen ervaringen, dat creatieve transformatie enkel maar kan gebeuren tijdens een periode van diepe problemen wanneer men Creatieve wisselwerking ten volle van binnenuit beleefd heeft “prior to the hour of darkness.”

Zo had ik zelf Creatieve wisselwerking nog te weinig van binnenuit beleefd toen ik in 2008 in een diepe depressie sukkelde. De onderscheiden oorzaken voor de stevige burn-out, die uiteindelijk uitmondde in een langdurige depressie, kennen jullie onderhand wel. Maar één van de redenen is jullie denkelijk minder bekend. Met name dat ik Creatieve wisselwerking niet voldoende van binnenuit had beleefd. Anders gesteld, had ik niet de magische vaardigheid Procesbewustzijn voldoende toegepast, waardoor ik de donkere realiteit: een diepe vermoeidheid (die men nu zou beschrijven als burn-out) niet erkende. Daardoor was ik mij niet voldoende bewust van het gevaar van een depressie toen het noodlot, in de vorm van wat dochter Daphne in het voorjaar van 2008 overkwam, toesloeg. Dit laatste was iets waar ik als vader niets kon aan veranderen en die onmacht was mede een van de laatste druppels waardoor de burn-out transformeerde in een donkere depressie.

Eens genezen, zag ik in wat ik hierboven schreef. Hoewel ik een boek over Creatieve wisselwerking had geschreven[vi] en dus de sleutel om goed om te gaan met donkere realiteiten theoretisch in handen had, had ik die sleutel te weinig gebruikt in de ‘uren voorafgaand aan de donkere periode’. Dit inzicht bracht er mij toe om Creatieve wisselwerking daadwerkelijk meer van binnenuit te beleven. Ik was ervan overtuigd dat ik zo uit de greep van een toekomstige depressie zou blijven. 

Een nieuwe depressie was niet mijn deel; wel een andere donkere realiteit: kanker in de vorm van darmkanker. Hoewel de voortekenen niet bijster gunstig waren – het duurde vijf maanden vooraleer de joekel van een gezwel werd ‘gezien’ en de reactie van dr. Geertrui De Meester, het hoofd van bestraling aan het UZ St. Jan Brugge, toen ik haar voorstelde het begin van de stralingssessies een week uit te stellen, deed mij inzien dat het spreekwoordelijk ‘vijf voor twaalf’ was – bleef ik kalm en liet ik Creatieve wisselwerking en inzonderheid het Procesbewustzijn zijn werk doen.

Gedurende de intensieve behandeling voor de operatie (chemo en bestraling) werkte ik de afgesproken opdrachten af. Weliswaar werden, wat de opdracht in Beerse betrof, de dag prestaties omgezet in halve dag prestaties, hetgeen het bedrijf Metallo zelfs goed uitkwam. Ook werkte ik nog een bijeenkomst van het Cruciale Dialogen Genootschap af, waarna ik de leden rendez-vous gaf voor een nieuwe bijeenkomst een jaar later. En zo geschiedde ook. Na de operatie kreeg ik begin 2014 terug een vraag om ondersteuning van een oude bekende. Ik zocht wel geen nieuwe klanten meer en toch bleef ik actief bezig tot eind 2016, Toen zette ik een punt achter mijn vierde professionele leven.

Ik wist dat ik nu dringend met een andere donkere realiteit diende om te gaan. Een donkere realiteit die elke dag een dag naderbij komt. Ik heb het uiteraard over mijn eigen dood. Dus van zodra ik met pensioen was, begonnen Bonnie en ik onze uitvaart voor te bereiden. Niet alleen de dienst en de formaliteiten daarrond, ook het ‘optimaliseren’ van de successierechten werd netjes afgewerkt. Wat we ons voorhielden werd ook gerealiseerd. En hoe gek het misschien in jullie oren klinkt, we hebben daarbij veel plezier gehad.Het is niet omdat men de eigen dood ernstig aan het voorbereiden is, dat me  ook sterft.

Van zodra alles geregeld was, begon ik aan een ‘laatste’ opdracht die ik mezelf heb opgelegd, namelijk het schrijven van deze serie columns. Ik hoopte dat ik genoeg tijd zou krijgen om deze serie rond te maken. Het ‘Gebed om Kalmte’ blijft mij steunen om blijvend rijk om te gaan met het intrinsiek onderdeel van het leven dat de dood ten slotte is. Men kan, enerzijds de dood niet ontwijken, noch elimineren; anderzijds kan men de dood wel degelijk integreren in de volheid van het eigen wezen.

Men kan maar creatieve transformatie beleven tijdens periodes van diepe miserie, waarin men geconfronteerd wordt met donkere realiteiten, indien men het tweeledig engagement voor Creatieve wisselwerking heeft beleefd voordat het uur van die donkere realiteiten toeslaat. Henry Nelson Wieman schreef: “We kunnen ons niet onvoorwaardelijk en met vreugde in de moeilijkste ondernemingen storten wanneer we terugschrikken voor mislukking. We kunnen ons niet ten volle geven in liefde indien we niet in staat zijn om de mogelijkheid te aanvaarden alleen gelaten te worden. We dienen de dood volledig te accepteren, indien we ten volle willen leven.[vii]

Het ergste wat jullie, Eloïse, Edward en Elvire, kunnen doen wanneer jullie geconfronteerd worden met een donkere realiteit, zoals de dood van iemand die jullie lief is of een ongeneeslijke ziekte, is die werkelijkheid ontwijken. Met ontwijken bedoel ik hier de weigering om de donkere realiteit in de ogen te kijken. Henry Nelson Wieman stelde: “Zij die ontwijkend leven, doden in zichzelf de honger voor het leven.[viii]” Dat deed ik dus niet toen ik het verdict van darmkanker kreeg. Gezien ik Creatieve wisselwerking reeds in goede tijden van binnenuit had beleefd, weliswaar met vallen en opstaan, kon ik dit ook toen ik geconfronteerd werd met deze donkere realiteit. Ik keek de kanker in de ogen en ging er mee in dialoog. Weliswaar een ‘cruciale’ en gebaseerd op het Creatief wisselwerkingsproces. Ik beleefde m’n eigen boek!

Wanneer men, ten volle helder bewust, een donkere realiteit ontwijkt, dan ondermijnt men terzelfdertijd het zich ten volle gekleurd bewust zijn van al het andere, dus ook van het ‘goede’. Henry Nelson Wieman noemt dit de manier waarop de mens zijn menszijn ontmantelt en zich z’n unieke toekomst ontzegt. Een heerlijke passage uit z’n boek ‘Man’s Ultimate Commitment’ maakt dit duidelijk met een meesterlijke metafoor:

Man is made for creative transformation as a bird is made for flight. To be sure he is in a cage much of the time. The bars of the cage are the resistances to creative transformation which are present in himself and in the world round about. Also, like most birds when long confined, he settles down in time and loses both the desire and the ability to undergo creative transformation. But in childhood creativity dominates. The mind expands its range of knowledge and power of control, its appreciative understanding of other minds and its participation in the cultural heritage. At no other time is there so much expansion and enrichment of the mind and of the world which the mind can appreciate. But resistances are encountered, which bring on anxiety, frustration, failure and misunderstanding. To avoid suffering, the mind becomes evasive and creativity dies down.  The bird ceases to beat against the bars of the cage.[ix]

Ook is er steeds, in min of meerdere mate, een conflict tussen wat de gemeenschap van iemand eist en wat nodig is voor het behoud en de ontwikkeling van de constructieve mogelijkheden van het individu. Uit dit conflict komen niet zelden duistere realiteiten voort. Men kan echter niet wegvluchten van het conflict door de gemeenschap te ontvluchten omdat wisselwerking nu net nodig is voor de creatieve transformatie van de mind(set) van dat individu.  Dit alles toont aan dat de mens niet gemaakt is voor het menselijk leven zoals het gewoonlijk is, maar voor de creativiteit dat dit leven transformeert naar het hoogste niveau. Dit niveau kan echter maar bereikt worden indien we ons volledig engageren voor Creatieve wisselwerking, totaal verzaken aan ontduiking, wanneer de donkere realiteiten (h)erkend worden voor wat ze in werkelijkheid zijn en waarbij, als gevolg, de waarderende geest volledig open staat voor alle kwaliteiten dat het leven te bieden heeft.

Kortom, Eloïse, Edward en Elvire, niemand kan ten volle en uitbundig leven, tenzij zij of hij in staat is om de duistere realiteiten waarderend te begrijpen. Enkel op die manier kan men uitbundig leven in onzekerheid. Nogmaals, deze donkere realiteiten zijn niet ‘goed’ als zodanig, verre van, en toch leidt het volledig waarderend begrijpen ervan tot een uitbundiger leven. Daarin domineert Creatieve wisselwerking de Vicieuze Cirkel. Die laatste draait als het ware terug door de kracht van de eerste, zodat men terug in verbinding komt met z’n Intrinsieke Waarde. Een ruwe versie van deze metafoor werd mij door jullie moeder Daphne aangereikt in Atlanta, toen we daar samen ‘op toer’ waren (1995). De uiteindelijke versie in het Nederlands (de Engelse versie zien jullie bovenaan mijn website, dus hierboven in de ‘hoofding’):

Wanneer dit plaatst vindt – en alleen in dat geval – zullen deze donkere realiteiten uiteindelijk een positieve waarde hebben. Wees er echter klaar van bewust, Eloïse, Edward en Elvire, dat de donkere realiteit niet noodzakelijkerwijs tot de noodzakelijke transformatie leidt. Dat zal ze niet, tenzij de donkere realiteit een aanzet is voor het diepgaand van binnenuit beleven van jullie tweeledig engagement inzake Creatieve wisselwerking. Dit engagement is geen garantie voor succes én het is – voor zo ver ik, jullie grootvader Johan, weet – de enige weg voor het vrijmaken van alle talenten en middelen van jullie (Originele) Creatieve Zelf ten behoeve van constructieve, dus opbouwende, actie.

Anders gesteld, het is jullie keuze en de keuze is hier allerminst een Sophie’s Choice. Het is de keuze tussen het transformeren van de actuele, gecreëerde zelf in de richting van de Originele Zelf of tevreden zijn met het bereikte niveau van de gecreëerde zelf. Eloïse, Edward en Elvire, de analyse die ik gedurende mijn leven continu heb verfijnd, heeft mij helder aangetoond dat men enkel maar complete genoegdoening kan bereiken wanneer men leeft voor de creatieve transformatie van de gecreëerde zelf.  Dat men daarbij nogal eens botst tegen de grenzen van de actuele wereld heb ik meermaals aan den lijve mogen ondervinden. Dit maakte mij duidelijk dat ik niet gemaakt ben voor de wereld zoals hij is, maar voor de creativiteit die deze wereld transformeert. Uiteindelijk heb ik begrepen dat mijn vrijheid enkel kan gevonden worden wanneer ik mezelf volledig wijd aan deze creativiteit, die ik Creatieve wisselwerking, noem. En dat met de aanvaarding van welk lijden ook dat het ondergaan van die continue transformatie vergezeld. 

Zo zie ik mij als een pelgrim, niet naar een andere wereld dat sommigen de hemel noemen, maar naar het continu herscheppen van deze wereld; beginnend met mezelf. Er is geen sprake van het van buiten naar binnen beheersen van anderen, het enkel het van binnen naar buiten transformeren van mezelf. En dit met vallen en opstaan. En ik weet dat ik op die tocht donkere realiteiten zal tegenkomen en ik aanvaard deze omdat ik beseft dat deze intrinsiek horen bij de creatieve expansie en verrijking van m’n gecreëerde zelf in de richting van m’n Originele Zelf.

Deze creatieve expansie, door het van binnenuit beleven van Creatieve wisselwerking, is bovenmenselijk in de zin dat het bewerkstelligt wat een mens alleen niet kan doen. De mens kan niet zijn eigen geest transformeren. Enkel het van binnenuit beleven van Creatieve wisselwerking kan dat bewerkstelligen. Met andere woorden, het creatief proces kan niet beheerst worden, het kan enkel van binnenuit beleefd worden. Dit komt eigenlijk overeen men zich overgeven teneinde beheerst te worden door het creatief wisselwerkingsproces. Kortom men beheerst Creatieve wisselwerking niet, men wordt door Creatieve wisselwerking beheerst indien men er zich ten volle toe engageert. 

Daarom ook ga ik mee met de gedachte van Henry Nelson Wieman, dat men zich niet dient over te geven aan een bovennatuurlijke God, of deze nu de naam krijgt van Jezus Christus, Jahweh of Mohamed. Integendeel, men dient zich over te geven aan het natuurlijk proces dat opereert in het menselijke leven en in het nu. Om zich te transformeren naar het ‘hoogste niveau’ dient men dit hier en nu te doen, waar we werkelijk zijn, niet in een eeuwigheid waar we niet (en nooit zullen) zijn.

In zekere zin ben ik waarschijnlijk onsterfelijk

Johan Cruyff

Dit betekent dus dat ik geloof in het levend gevend transformatieproces dat ik Creatieve wisselwerking noem waardoor we vreugdevol kunnen leven in een wereld met donkere realiteiten, met inbegrip van de dood. Het is dit proces dat ik, ook via deze columns, tracht mee te geven aan jullie, Eloïse, Edward en Elvire, mijn kleinkinderen.


[i] Bruce Springsteen. Quote from Drive Fast (The Stuntman), sixth song from his nineteenth studio album Western Stars, Columbia Records, 2019

[ii] Johan De Brunen (de oude). Nievve vvyn in oude le’er-zacken. Bevvijzende in Spreeckvvoorden, ’t vernuft der mensen, ende ‘tgeluck van onze Nederlansche Taele. Middelburgh, Zacharias Roman, 1636, 402.

[iii] Henry Nelson Wieman. Man’s Ultimate Commitment. Carbondale, IL: Southern Illinois University Press, 1958

[iv] Paul de Chauvigny de Blot. Vernieuwing van Organisaties in een Chaotische Omgeving door Vernieuwing van de Mens. Breukelen: Universiteit van Nyenrode. 2004

[v] Henry Nelson Wieman. Man’s Ultimate Commitment. Op. Cit. Hoofdstuk 3

[vi] Johan Roels. Creatieve wisselwerking. Nieuw business paradigma als hoeksteen van veiligheidszorg en de lerende organisatie.Leuven/Apeldoorn: Garant. 2001

[vii] Henry Nelson Wieman. Man’s Ultimate Commitment. Op. Cit. Page 64

[viii] Henry Nelson Wieman. Ibid. Page 70

[ix] Henry Nelson Wieman. Ibid. Page 72